{"status":"ok","message-type":"work","message-version":"1.0.0","message":{"indexed":{"date-parts":[[2026,9,3]],"date-time":"2026-09-03T19:04:21Z","timestamp":1788462261166,"version":"build-2803163510"},"reference-count":104,"publisher":"Springer Science and Business Media LLC","issue":"3-4","license":[{"start":{"date-parts":[[2024,10,16]],"date-time":"2024-10-16T00:00:00Z","timestamp":1729036800000},"content-version":"tdm","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0"},{"start":{"date-parts":[[2024,10,16]],"date-time":"2024-10-16T00:00:00Z","timestamp":1729036800000},"content-version":"vor","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0"}],"funder":[{"DOI":"10.13039\/501100005788","name":"Medical University of Vienna","doi-asserted-by":"crossref","id":[{"id":"10.13039\/501100005788","id-type":"DOI","asserted-by":"crossref"}]}],"content-domain":{"domain":["link.springer.com"],"crossmark-restriction":false},"short-container-title":["Wien Med Wochenschr"],"published-print":{"date-parts":[[2025,3]]},"abstract":"<jats:title>Zusammenfassung<\/jats:title>\n          <jats:p>Als im 15.\u00a0Jahrhundert neben den bisherigen k\u00fcstennahen Seefahrten mit leicht erreichbarer frischer Kost die oft jahrelangen Seereisen nur mit konservierten Lebensmitteln (Fische, Salzfleisch, Zwieback) unternommen wurden, trat nach wenigen Wochen bei den Besatzungen eine oft t\u00f6dliche Krankheit mit Hinf\u00e4lligkeit, Ausfall der Z\u00e4hne und f\u00fcrchterlichem Gestank aus dem Mund auf.<\/jats:p>\n          <jats:p>Bald mehrten sich Berichte \u00fcber gleiche Krankheitsf\u00e4lle in den Niederlanden, Norddeutschland und im Baltikum, in Frankreich, Lothringen und Genf, in B\u00f6hmen, M\u00e4hren, Schlesien, Schwaben und Russland: der endemische \u201eLandskorbut\u201c. Als erste \u00e4rztliche Beschreibung gilt ein 1541 von Johann Echt an Kollegen im niederdeutschen Raum geschriebener Brief, der viermal publiziert worden ist. Eine der ersten umf\u00e4nglichen Bearbeitungen lieferte der englische Arzt James Lind. \u00dcber den Skorbut, wurde unter etlichen lokalen Namen, wie Scharbock, Scheurbuik oder Scurvy berichtet.<\/jats:p>\n          <jats:p>Unter den pathologischen Ver\u00e4nderungen dominierten die Nekrosen der Gingiva mit Zahnausfall, die Blutungen mit Zerst\u00f6rungen an den Knorpel-Knochen-Grenzen insbesondere der Rippen und die subperiostalen Blutungen der langen Knochen und Rippen.<\/jats:p>\n          <jats:p>Zur Behandlung und Vorbeugung des Skorbuts bew\u00e4hrte sich bald der Konsum von gr\u00fcnen Pflanzen und frischen tierischen Eingeweiden. Die lange Zeit bevorzugten Pflanzen waren Scharbockskraut, Gro\u00dfes Sch\u00f6llkraut und L\u00f6ffelkraut. Aber auch andere gr\u00fcne Pflanzen und der Absud von Koniferen-Nadeln wirkten. Nachdem der prim\u00e4r in England als \u201eakute Rachitis\u201c beschriebene Morbus M\u00f6ller-Barlow als kindlicher Skorbut erkannt war, befasste man sich auch mit der Zubereitung der Milch zur Vermeidung der Krankheit. Schlie\u00dflich fand man die Hexurons\u00e4ure, die bald unter dem Namen Askorbins\u00e4ure oder Vitamin\u00a0C als gut dosierbares Mittel zur Bek\u00e4mpfung des Skorbuts allgemein verf\u00fcgbar wurde.<\/jats:p>","DOI":"10.1007\/s10354-024-01054-8","type":"journal-article","created":{"date-parts":[[2024,10,16]],"date-time":"2024-10-16T07:02:10Z","timestamp":1729062130000},"page":"75-97","update-policy":"https:\/\/doi.org\/10.1007\/springer_crossmark_policy","source":"Crossref","is-referenced-by-count":2,"title":["Der Skorbut\u00a0\u2013 eine heute vergessene Volkskrankheit","Scurvy\u2014A\u00a0now forgotten previously widespread disease"],"prefix":"10.1007","volume":"175","author":[{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-4372-483X","authenticated-orcid":false,"given":"Heinz","family":"Flamm","sequence":"first","affiliation":[],"role":[{"vocabulary":"crossref","role":"author"}]}],"member":"297","published-online":{"date-parts":[[2024,10,16]]},"reference":[{"issue":"Suppl. 1","key":"1054_CR1","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"1","DOI":"10.1007\/s00508-021-01840-z","volume":"133","author":"H Flamm","year":"2021","unstructured":"Flamm\u00a0H. Die Pellagra \u2013 vor 250 Jahren im Kaisertum \u00d6sterreich erstmals beschrieben, wurde sie zu einer lebensbedrohenden Endemie in einigen Provinzen. Wien Klin Wochenschr. 2021;133(Suppl. 1):1\u201321. https:\/\/doi.org\/10.1007\/s00508-021-01840-z.","journal-title":"Wien Klin Wochenschr"},{"key":"1054_CR2","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"374","DOI":"10.1007\/s10354-022-00960-z","volume":"173","author":"H Flamm","year":"2023","unstructured":"Flamm\u00a0H. Der Ergotismus \u2013 ein Ackerunkraut aus Mesopotamien wurde in Europa zum noch immer aktuellen Epidemie-Erreger. Wien Med Wochenschr. 2023;173:374\u201392. https:\/\/doi.org\/10.1007\/s10354-022-00960-z.","journal-title":"Wien Med Wochenschr"},{"key":"1054_CR3","first-page":"354","volume-title":"Handbuch der historisch-geographischen Pathologie","author":"A Hirsch","year":"1883","unstructured":"Hirsch\u00a0A. Handbuch der historisch-geographischen Pathologie. 2.\u00a0Aufl. Stuttgart: Ferdinand Enke; 1883. S.\u00a0354\u201396.","edition":"2"},{"key":"1054_CR4","volume-title":"Dissertatio inauguralis medica de Conculsione cereali","author":"P Budetzius","year":"1814","unstructured":"Budetzius\u00a0P. Dissertatio inauguralis medica de Convulsione cereali. Wien: Carl Gerold; 1814. \u00d6NB Wien: http:\/\/data.onb.ac.at\/rep\/106AA09C. Zugegriffen: 12. Juli 2021."},{"key":"1054_CR5","first-page":"1","volume":"28","author":"CH Fuchs","year":"1834","unstructured":"Fuchs\u00a0CH. Das heilige Feuer des Mittelalters. Wiss Ann Ges Heilkd. 1834;28:1\u201381.","journal-title":"Wiss Ann Ges Heilkd"},{"key":"1054_CR6","volume-title":"Studien \u00fcber den Ergotismus, insbesondere sein Auftreten im neunzehnten Jahrhundert; aus Anlass einer Epidemie in Oberhessen im Winter 1855\/56","author":"TO Heusinger","year":"1856","unstructured":"Heusinger\u00a0TO. Studien \u00fcber den Ergotismus, insbesondere sein Auftreten im neunzehnten Jahrhundert; aus Anlass einer Epidemie in Oberhessen im Winter 1855\/56. Marburg: Joh. Aug. Koch; 1856."},{"issue":"1","key":"1054_CR7","first-page":"160","volume":"8","author":"Wickersheimer","year":"1960","unstructured":"Wickersheimer. Ignis sacer \u2013 Bedeutungswandel einer Krankheitsbezeichnung. Ciba Symp. 1960;8(1):160\u20139.","journal-title":"Ciba Symp"},{"key":"1054_CR8","volume-title":"Der Skorbut in geschichtlich-literarischer, pathologischer, prophylactischer und therapeutischer Beziehung","author":"R Krebel","year":"1862","unstructured":"Krebel\u00a0R. Der Skorbut in geschichtlich-literarischer, pathologischer, prophylactischer und therapeutischer Beziehung. Leipzig: Rudolph Hartmann; 1862. Bayerische StaatsBibliothek, M\u00fcnchen MDZ."},{"key":"1054_CR9","unstructured":"Forster JR. Geschichte der Entdeckungen und Schiffahrten im Norden. Frankfurt\/Oder: Carl Gottlieb Strau\u00df; 1784. S.\u00a0273. Bayerische StaatsBibliothek, M\u00fcnchen MDZ."},{"key":"1054_CR10","unstructured":"Lind J. Treatise on the Scurvy in three parts. 3.\u00a0Aufl. London: S.\u00a0Crowder et\u00a0al.; 1772."},{"key":"1054_CR11","unstructured":"Krantz A. Saxonia. K\u00f6ln: Johann Soter; 1520. Zit. n. Wierus [14]."},{"key":"1054_CR12","unstructured":"Botanologicon CE. Hevs medice. K\u00f6ln: Johannes Gymnicus; 1534. \u00d6NB Wien. http:\/\/data.onb.ac.at\/rep\/105CE961. Zugegriffen: 20. Okt. 2022."},{"key":"1054_CR13","volume-title":"Frank\u2019s Etymologisch Woordenboek der Nederlandsche Taal","author":"N Van Wijk","year":"1949","unstructured":"Van Wijk\u00a0N. Frank\u2019s Etymologisch Woordenboek der Nederlandsche Taal. 2.\u00a0Aufl. Martinus Nijhoff: s\u2019Gravenhage; 1949.","edition":"2"},{"key":"1054_CR14","unstructured":"Wierus J. Tract\u00e4tlein von dem Schurbauch. In Horst [30], pp. 163\u201396."},{"key":"1054_CR15","unstructured":"Wierus J. De Scorbuto Tractatus. In Ronsseus [19] pp.\u00a0215\u2013263; in Sennertus [22], pp.\u00a0311\u2013342."},{"key":"1054_CR16","unstructured":"Rolfinck W. Epitome methodi cognoscendi & curandi particulares corporis affectus, secundum ordinem Abubetri Rhaz\u00e6 ad Regem Mansorem libro nono, Hippocraticis, Paracelsicis et Harveanis principiis illustrat\u00e6 et recognit\u00e6, Philiatrorum in gratiam adornata & exscripta. Jena: Johann Nisius; 1655. Bayerische StaatsBibliothek, M\u00fcnchen MD."},{"key":"1054_CR17","volume-title":"Etymologisches W\u00f6rterbuch der deutschen Sprache","author":"Kluge","year":"1995","unstructured":"Kluge. Etymologisches W\u00f6rterbuch der deutschen Sprache. 23.\u00a0Aufl. Berlin New York: De Gruyter; 1995.","edition":"23"},{"key":"1054_CR18","unstructured":"Echthius J. De Scorbuto, vel Scorbutica passione Epitome. In Ronsseus [21] Bl. 26\u201331 (unter Autor Wierus) bzw. [22] pp.\u00a098\u2013100,201\u2013 214; in Sennertus [23] pp.\u00a0299\u2013310 bzw. [24] pp.\u00a0181\u20136."},{"key":"1054_CR19","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"203","DOI":"10.31952\/amha.16.2.2","volume":"16","author":"M Biesbrouck","year":"2018","unstructured":"Biesbrouck\u00a0M, Goddeeris\u00a0T, Steeno\u00a0O. Johann Bachoven von Echt (1515\u20131576) and his work on Scurvy: An omen of Vesalius\u2019 death. Acta Med Hist Adriat. 2018;16:203\u201338. https:\/\/doi.org\/10.31952\/amha.16.2.2. Zugegriffen: 1. Nov. 2023.","journal-title":"Acta Med Hist Adriat"},{"key":"1054_CR20","unstructured":"Pantaleon H. Prosopographiae Herorvm atqve Illvstrivm Virorvm totivs Germaniae, Basel: Officina Nicolai Erylingeri. 1570. https:\/\/www.digitale-sammlungen.de\/de\/view\/bsb11055014?page=,1. Zugegriffen: 10. Febr. 2024."},{"key":"1054_CR21","unstructured":"Ronsseus B. De Magnis Hippocratis Lienibus, Pliniiqve Stomacace ac Sceletyrbe, seu vulg\u00f2 dicto Scorbuto Libellus. 1.\u00a0Aufl. Antwerpen: Vidua Martini Nutius; 1564. \u00d6NB Wien: \u221769.M.256(3)."},{"key":"1054_CR22","unstructured":"Ronsseus B. De Magnis Hippocratis Lienibvs, Pliniiqve Stomacace ac Sceletyrbe, seu vulg\u00f2 dicto Scorbuto, Commentariolus. Accessere Eiusdem epistol\u00e6 qunqu; eiusdem argumenti. 2.\u00a0Aufl. Wittenberg: Clemens Schleich; 1585. VD16 R 3015 digidalisiert durch Deutsche Forschungsgemeinschaft."},{"key":"1054_CR23","unstructured":"Sennertus D. De scorbuto tractatus. Cui accesserunt argumenti Tractatus & Epistol\u00e6 Balduini Ronssei, Johannis Echthii, Johannis Wieri, Johannis Langii, Salomonis Alberti, Matthaei Martini. 1.\u00a0Aufl. Wittenberg: Zacharias Schurer; 1624. \u00d6NB Wien: http:\/\/data.onb.ac.at\/rep\/1088AAA2. Zugegriffen: 27. Juli 2022."},{"key":"1054_CR24","unstructured":"Sennertus D. De scorbuto tractatus. Cui accesserunt argumenti Tractatus & Epistol\u00e6 Balduini Ronssei, Johannis Echthii, Johannis Wieri, Johannis Langii, Salomonis Alberti, Matthaei Martini. 2. Aufl. Frankfurt & Wittenberg: Tobias Mevius & Elerd Schumacher; 1654. https:\/\/books.google.at\/books?id=6__TAQAACAAJ&printsec=frontcover&hl=de&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. Zugegriffen: 27. Juli 2022."},{"key":"1054_CR25","unstructured":"Lang J. De Scorbuto Epistol\u00e6 du\u00e6. In Ronsseus [21, 22] und in Sennertus [23, 24]."},{"key":"1054_CR26","unstructured":"Albertus S.\u00a0(1.)\u00a0Schorbuti Historia proposita in publicum. (2.)\u00a0Theses de Schorbuto medic\u00e6 & horum temporum. In: Sennertus [23, 24], pp.\u00a0354\u2013573 bzw. pp.\u00a0354\u2013540."},{"key":"1054_CR27","unstructured":"Hettenbach E. De Schorbuto, Pr\u00e6side Salomone Alberto. In: Sennertus [23], pp.\u00a0541\u201373."},{"key":"1054_CR28","unstructured":"Martinus M. De Scorbuto Commentario, tribus positionum centuriis comprehensa. In Sennertus [23, 24]."},{"key":"1054_CR29","unstructured":"Horst G. Tractatus de Scorbuto seu de magnis Hippocratis lienibus, Pliniique Stomacaceae Scelotyrbe, in illustri Academia Giessena duabus exercitationibus publice in gratiam discentium propositus. Giesen: Nicolaus Hampel; 1609. Bayerische StaatsBibliothek, M\u00fcnchen MDZ."},{"key":"1054_CR30","unstructured":"Horst G. B\u00fcchlein von dem Schorbock \/ Gemeynem Vatterlandt zum besten Teutsch beschrieben. Mit angehencktem Rath in Pest Zeiten. Auffs newe durchsehen vnd vermehret. Schorbock, pp. 1\u2013133, 148\u201362; Rath in Pestilentz Zeiten, pp. 133\u2013148; Joha\u00f1 Weyer, Tract\u00e4tlein von dem Schurbauch, pp. 163\u201396. Giesen: Nicolaus Hampel; 1615. Bayerische StaatsBibliothek, M\u00fcnchen MDZ."},{"key":"1054_CR31","unstructured":"Drawitz J. Bericht und Vnterricht von der Kranckheit des Schmertz-machenden Scharbocks. Woher derselbe entstehet, komme und wie solche Kranckheit zu curiren. Nachdruck d. Aufl. von 1647. Leipzig: Tobias Riese; 1658."},{"key":"1054_CR32","unstructured":"Schwartz WH. De Dolore Lienis, affectu hypochondriaco et scorbuto. In: Rolfinck [16]. Pp. 250\u20136."},{"key":"1054_CR33","unstructured":"Bierling H. (Pr\u00e6sidio: Rolfinck\u00a0W.). Disputatio medica inauguralis de Scorbuto. Jena: Lobenstein; 1640. Bayerische StaatsBibliothek, M\u00fcnchen MDZ."},{"key":"1054_CR34","unstructured":"Blumentrost ML. (Pr\u00e6sidio: Rolfinck\u00a0W). Disputatio inauguralis de Scorbuto. Jena: Blasius Lobenstein; 1648. Bayerische StaatsBibliothek, M\u00fcnchen MDZ."},{"key":"1054_CR35","unstructured":"Lo\u00eblius JL (Patrocinio: Rolfinck\u00a0W). \u03a3\u03a5\u0396\u03a5\u03a4\u0397\u03a3\u0399\u03a3 medica inauguralis de Scorbuto. Jena: Johann Nisius; 1668. Bayerische StaatsBibliothek, M\u00fcnchen MDZ."},{"key":"1054_CR36","unstructured":"Schulzius G. (Pr\u00e6sidio: Rolfinck\u00a0W). Disputatio medica sistens \u00e6grum laborantem Febre Tertiana Intermittente Scorbutica. Jena: Johann Werther: 1669. Bayerische StaatsBibliothek, M\u00fcnchen MDZ."},{"key":"1054_CR37","unstructured":"Van Swieten G. Erl\u00e4uterungen der Boerhaavischen Lehrs\u00e4ze von Erkenntni\u00df und Heilung der Krankheiten. 3.\u00a0Teil, 2. Band. Wien: Johann Paul Krau\u00df; 1755. Pp. 389\u2013465. Bayerische StaatsBibliothek, M\u00fcnchen MDZ. urn:nbn:de:bvb:12-bsb1036387-3. Zugegriffen: 20. Juli 2022."},{"key":"1054_CR38","unstructured":"Kramer JGH. Medicina castrensis, Das ist: Bew\u00e4hrte Arzney wider die im Feld und Guarnisons unter Soldaten grassirende Krankheiten. 3.\u00a0Aufl. Wien & N\u00fcrnberg: Peter Conrad Monath; 1755. \u00d6NB Wien. http:\/\/data.onb.ac.at\/rep\/109FADB3. Zugegriffen: 18. Juli 2022."},{"key":"1054_CR39","unstructured":"Rouppe L. De Morbis Navigantium, Liber Unus. Lugdunum Batavorum (Leiden): Theodor Haak; 1764. http:\/\/data.onb.ac.at\/rep\/10B181D5. Zugegriffen: 20. Juli 2023."},{"key":"1054_CR40","volume-title":"Scorbuti ratio historica. Dissertatio inauguralis historico-pathologica","author":"A Langheinrich","year":"1839","unstructured":"Langheinrich\u00a0A. Scorbuti ratio historica. Dissertatio inauguralis historico-pathologica. Berlin: Nietackian; 1839. Bayerische StaatsBibliothek, M\u00fcnchen MDZ."},{"issue":"Suppl 136\u201355","key":"1054_CR41","first-page":"349","volume":"6","author":"J Borntr\u00e4ger","year":"1893","unstructured":"Borntr\u00e4ger\u00a0J. Skorbut auf Schiffen. Vierteljahresschr Gerichtl Med \u00d6ffentl Sanit\u00e4tswes. 3. Folge. 1893;6:349\u201376 und Suppl.1:36-55.","journal-title":"Vierteljahresschr Gerichtl Med \u00d6ffentl Sanit\u00e4tswes"},{"key":"1054_CR42","volume-title":"Eine pathologisch-anatomische Studie","author":"L Aschoff","year":"1919","unstructured":"Aschoff\u00a0L, Koch W. Skorbut. Eine pathologisch-anatomische Studie. Jena: Gustav Fischer; 1919."},{"key":"1054_CR43","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"151","DOI":"10.1007\/BF01998238","volume":"194","author":"T Sato","year":"1908","unstructured":"Sato\u00a0T, Nambu\u00a0K. Zur Pathologie und Anatomie des Skurbuts. Virchows Arch. 1908;194:151\u201382.","journal-title":"Virchows Arch"},{"key":"1054_CR44","first-page":"257","volume":"67","author":"K Wei\u00df","year":"1917","unstructured":"Wei\u00df\u00a0K. Bemerkungen zur Skorbutfrage. Wien Med Wochenschr. 1917;67:257\u20138.","journal-title":"Wien Med Wochenschr"},{"key":"1054_CR45","first-page":"389","volume-title":"Lehrbuch der Geschichte der Medicin und der epidemischen Krankheiten","author":"H Haeser","year":"1882","unstructured":"Haeser\u00a0H. Lehrbuch der Geschichte der Medicin und der epidemischen Krankheiten. 3.\u00a0Aufl. Bd. 3. Jena: Gustav Fischer; 1882. S.\u00a0389.","edition":"3"},{"key":"1054_CR46","unstructured":"Magnus O. Historia de gentibus septentrionalibus. Rom: Giovanni Maria Viotti; 1555. Zitiert v. Hirsch A [3], p.\u00a0358, Lind JA [10], p.\u00a0300, Langheinrich A [40], p.\u00a022 und anderen Autoren."},{"key":"1054_CR47","first-page":"82","volume":"19","author":"MA van Andel","year":"1927","unstructured":"van Andel\u00a0MA. Der Skorbut als niederl\u00e4ndische Volkskrankheit. Arch Gesch Med. 1927;19:82\u201391.","journal-title":"Arch Gesch Med"},{"key":"1054_CR48","volume-title":"Nachrichten vom Scharbock in Ungarn im Jahre 1803, nebst Vorschriften der medicinschen Polizey f\u00fcr nichtansteckende Volkskrankheiten","author":"F v. Schraud","year":"1806","unstructured":"v. Schraud\u00a0F. Nachrichten vom Scharbock in Ungarn im Jahre 1803, nebst Vorschriften der medicinschen Polizey f\u00fcr nichtansteckende Volkskrankheiten. Wien: Canesianaische Buchhandlung; 1806. Bayerische StaatsBibliothek, M\u00fcnchen MDZ."},{"key":"1054_CR49","unstructured":"Kramer JGH. Dissertatio epistolica de Scorbuto ad virum Christophorum Jacobum Trew. Norimberga (N\u00fcrnberg): Pertr. Conr. Monath; 1737. Univ.-Bibl. Wien (books2ebooks.eu), Sign.I-219247. In deutscher Fassung: Herrn Albrechts von Haller Beytr\u00e4ge zur Bef\u00f6rderung der Geschichte und Heilung der Krankheiten. Aus dessen Sammlung praktischer Streitschriften von D. Lorenz Crell. 3. Band. Berlin und Stettin: Friedrich Nicolai; 1782. pp.\u00a0184\u2013222. Universit\u00e4ts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt."},{"key":"1054_CR50","unstructured":"Van Swieten G (anonym). Kurze Beschreibung und Heilungsart der Krankheiten, welche am \u00f6ftesten in dem Feldlager beobachtet werden. Wien, Prag und Triest: Joh. Thomas Trattner; 1758. pp.\u00a0144\u201354. Derselbe Text auch noch in der 3. Auflage (Wien: Johann Thomas Edler von Trattner; 1777. pp.\u00a0144\u201354)."},{"key":"1054_CR51","unstructured":"Brambilla JA. Chirurgisch-praktische Abhandlung von der Phlegmone und ihren Ausg\u00e4ngen. 2. Theil, 2. Abtbtheilung, Kapitel III, Von dem Scharbock mit Phlegmone, und dem hei\u00dfen Brand, der im Jahre 1762 unter den k. k. Soldaten in Schlesien eingerissen hat. pp.\u00a0331\u2013354. \u00d6NB Wien: http:\/\/data.onb.ac.at\/rep\/10A93C41 Zugegriffen: 20. Juli 2022."},{"key":"1054_CR52","unstructured":"Opitz E. Ueber Skorbut. Vierteljahrschr prakt Heilkunde, Prag. 1861;69=NF18\/1:108\u201356."},{"key":"1054_CR53","first-page":"199","volume":"5","author":"J Chrastina","year":"1859","unstructured":"Chrastina\u00a0J. Aus dem Wiener Versorgungshause am Alserbach. Oesterr Zeitschr Pract Heilkd. 1859;5:199\u2013200.","journal-title":"Oesterr Zeitschr Pract Heilkd"},{"key":"1054_CR54","unstructured":"Kirchenberger S. Die Scorbutepidemie in der Prager Garnison im Jahre1873. Vierteljahrschr prakt Heilkunde, Prag. 1874;3(Orig.-Aufs 123):33\u201352. \u00d6NB Wien. https:\/\/anno.onb.ac.at\/ogi-content\/anno-plus?aid=vph&datum=1874&page=689&size=45. Zugegriffen: 28. Juni 2023."},{"key":"1054_CR55","unstructured":"Beer L., \u00dcber die in \u00f6ffentlichen Straf- und Correctionsh\u00e4usern vorkommende scorbutische Cachexie. Med Jahrb k.k. \u00f6sterr Staates. Wien 1844. 49. & 50. Band\u00a0= NF 40. & 41. Band. 294\u2013299."},{"key":"1054_CR56","unstructured":"\u010cejka (JJ). Scorbutepidemie im k. k. Provincialstrafhause zu Prag im Monate Mai und Juni 1843. Vierteljahresschr Heilkunde, Prag. 1844;1\/2.\u00a0Quartal:7\u201337."},{"key":"1054_CR57","unstructured":"Paul. Einiges zur Pathologie des Skorbuts in Gef\u00e4ngnissen. 33.\u00a0Jahresbericht Schlesische Gesellsch f\u00fcr vaterl\u00e4nd Kultur. Breslau: Gra\u00df, Barth u. Comp.; 1855. p.\u00a0133\u20137. https:\/\/www.biodiversitylibrary.org\/bibliography\/50438 Zugegriffen: 3. Juli 2022."},{"key":"1054_CR58","volume-title":"The history of scurvy and vitamin\u00a0C","author":"KJ Carpenter","year":"1986","unstructured":"Carpenter\u00a0KJ. The history of scurvy and vitamin\u00a0C. Cambridge: Cambridge University Press; 1986."},{"key":"1054_CR59","unstructured":"Glisson F. A\u00a0Treatise of the Rickets being a\u00a0Disease Common to Children. London: Peter Cole; 1651. Zit n Carpenter [58]."},{"key":"1054_CR60","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"de Mertans C. Observations on the scurvy. Observations sur la Scorbut. Phil Trans Roy Soc Lond. 1778;68\/II:661\u201380.","DOI":"10.1098\/rstl.1778.0032"},{"key":"1054_CR61","unstructured":"Frank JP. Discursus academicus de rachitide acuta, et adultorum. Delectus opusculorum medicorum antehac in Germaniae diversis academiis editorum. 1788;5:304\u201318."},{"key":"1054_CR62","first-page":"135","volume":"3","author":"JOL Moeller","year":"1862","unstructured":"Moeller (JOL). Zwei F\u00e4lle von acuter Rachitis. K\u00f6nigsberger Med Jahrb. 1862;3:135\u201349.","journal-title":"K\u00f6nigsberger Med Jahrb"},{"key":"1054_CR63","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"685","DOI":"10.1016\/S0140-6736(02)43922-0","volume":"ii","author":"WB Cheadle","year":"1878","unstructured":"Cheadle\u00a0WB. Three cases of scurvy supervening on rickets in young children. Lancet. 1878;ii:685\u20137.","journal-title":"Lancet"},{"key":"1054_CR64","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"159","DOI":"10.1177\/095952878306600112","volume":"66","author":"T Barlow","year":"1883","unstructured":"Barlow\u00a0T. On cases described as \u2018acute rickets\u2019 which are probably a combination of scurvy and rickets, the scurvy being an essential, and the rickets a\u00a0variable, element. Med Chir Trans. 1883;66:159\u2013220. Reprint: https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC1975441\/pdf\/archdisch01491-0018.pdf. Zugegriffen: 10.03.2023.","journal-title":"Med Chir Trans"},{"key":"1054_CR65","first-page":"127","volume":"49","author":"L Berthenson","year":"1892","unstructured":"Berthenson\u00a0L. Zur Statistik und Aetiologie das Scorbuts. Die Scorbutepidemie von 1889 nach Beobachtungen im St. Petersburger Nikolai-Milit\u00e4rhospital. Dtsch Arch Klin Med. 1892;49:127\u201355, 323\u201347.","journal-title":"Dtsch Arch Klin Med"},{"key":"1054_CR66","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"1050","DOI":"10.1093\/ajcn\/40.5.1050","volume":"40","author":"L Salmenper\u0101","year":"1984","unstructured":"Salmenper\u0101\u00a0L. Vitamin\u00a0C nutrition during prolonged lactation: optimal in infants while marginal in some mothers. Am J Clin Nutr. 1984;40:1050\u20136. https:\/\/academic.oup.com\/ajcn\/article-abstract\/40\/5\/1050\/4691421?redirectedFrom=fulltext. Zugegriffen: 27.07.2022.","journal-title":"Am J Clin Nutr"},{"key":"1054_CR67","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"628","DOI":"10.1055\/s-0028-1138903","volume":"28","author":"H Neumann","year":"1902","unstructured":"Neumann\u00a0H. Bemerkungen zur Barlow\u2019schen Krankheit. Dtsch Med Wochenschr. 1902;28:628\u201330,647\u20139.","journal-title":"Dtsch Med Wochenschr"},{"key":"1054_CR68","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"337","DOI":"10.1001\/archpedi.1917.01910110018002","volume":"14","author":"AF Hess","year":"1917","unstructured":"Hess\u00a0AF. Infantile scurvy. A\u00a0study of its pathogenesis. Am J Dis Child. 1917;14:337\u201353.","journal-title":"Am J Dis Child"},{"key":"1054_CR69","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"367","DOI":"10.1007\/BF01991208","volume":"208","author":"K Hart","year":"1912","unstructured":"Hart\u00a0K. \u00dcber die experimentelle Erzeugung der M\u00f6ller-Barlowschen Krankheit und ihre endg\u00fcltige Identifizierung mit dem klassischen Skorbut. Virchows Arch. 1912;208:367\u201396.","journal-title":"Virchows Arch"},{"key":"1054_CR70","first-page":"765","volume":"52","author":"v. Stark","year":"1902","unstructured":"v. Stark. Ueber Scorbutus infantum. 73. Versamm.Dtsch Naturforsch Aerzte Hamburg, 22.\u2013 28.09.1901. Ref. Wien Med Wochenschr. 1902;52:765.","journal-title":"Wien Med Wochenschr"},{"key":"1054_CR71","first-page":"405","volume":"61","author":"T Fr\u00f6lich","year":"1911","unstructured":"Fr\u00f6lich\u00a0T. Ueber die Ursachen von Skorbut. Norsk Magaz for L\u00e4gevid 1910:252, ref. Wien Med Wochenschr. 1911;61:405\u20136.","journal-title":"Wien Med Wochenschr"},{"key":"1054_CR72","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"155","DOI":"10.1007\/BF02216488","volume":"72","author":"T Fr\u00f6lich","year":"1912","unstructured":"Fr\u00f6lich\u00a0T. Experimentelle Untersuchungen \u00fcber den infantilen Skorbut. Z\u00a0Hyg. 1912;72:155\u201382.","journal-title":"Z Hyg"},{"issue":"2022","key":"1054_CR73","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"1","DOI":"10.1080\/2153369.2002.9668317","volume":"4","author":"M Bartholomew","year":"2002","unstructured":"Bartholomew\u00a0M. James Lind and scurvy: a\u00a0revaluation. J\u00a0Marit Res. 2002;4(2022):1\u201314. https:\/\/doi.org\/10.1080\/2153369.2002.9668317. Zugegriffen: 26. Juni 2022.","journal-title":"J Marit Res"},{"key":"1054_CR74","unstructured":"Altmann CN. Dissertatio Inavgvralis Medico-chemica Analysim Plantarvm Antiscorbvticarvm, et Tentamina: Num in iis Sal Volatililis Alcalinus pr\u00e6existat? Wien: Wwe. G. L. Schulz; 1766. \u00d6NB Wien: http:\/\/data.onb.ac.at\/rep\/10AFAA4FF. Zugegriffen: 27. Juli 2022."},{"key":"1054_CR75","unstructured":"Agricola J. Medicinae Herbariae Libri duo. Basel: Bartholom. Westhemerus; 1539. \u00d6NB Wien. http:\/\/data.onb.ac.at\/rep\/1084B120. Zugegriffen: 20. Okt. 2022."},{"key":"1054_CR76","unstructured":"Vietz FB. Abbildungen aller medicinisch-\u00f6konomisch-technischen Gew\u00e4chse, mit der Beschreibung ihres Nutzens und Gebrauches. 9. Band. Wien: Sch\u00e4mblischer B\u00fccherverlag; 1818. \u00d6NB Wien. http:\/\/data.onb.ac.at\/rep\/10501865. Zugegriffen: 20. Okt. 2022."},{"key":"1054_CR77","unstructured":"Moellenbrock VA. Cochlearia curiosa, cum figuris et indice locupletissimo. Leipzig: C.\u00a0Ulmann f\u00fcr J. Gross; 1674 und 1746."},{"key":"1054_CR78","unstructured":"Sherley T. Cochlearia curiosa: or the curiosities of scurvygrass. London: Griffin for William Cademan; 1676."},{"key":"1054_CR79","unstructured":"Reichenbach L. Icones Florae Germanicae et Helveticae. 3. Band. Leipzig: Friderich Hofmeister; 1838\u20131839. \u00d6NB Wien. http:\/\/data.onb.ac.at\/rep\/10A630EC. Zugegriffen: 20. Okt. 2022."},{"key":"1054_CR80","volume-title":"Inaugural-Dissertation: Verst\u00e4ndnis und Darstellung des Skorbuts im 17.\u00a0Jahrhundert","author":"M Mayer","year":"2012","unstructured":"Mayer\u00a0M. Inaugural-Dissertation: Verst\u00e4ndnis und Darstellung des Skorbuts im 17.\u00a0Jahrhundert. W\u00fcrzburg: Universit\u00e4t; 2012."},{"key":"1054_CR81","first-page":"109","volume":"3","author":"B Nocht","year":"1899","unstructured":"Nocht\u00a0B. Ueber Citronensaft als Vorbeugungsmittel gegen Skorbut an Bord. Arch Schiffs Tropen Hyg. 1899;3:109\u201311.","journal-title":"Arch Schiffs Tropen Hyg"},{"key":"1054_CR82","first-page":"36","volume":"13","author":"R Krebel","year":"1856","unstructured":"Krebel\u00a0R. Ueber den Nutzen der Kartoffeln zur Beseitigung von Scorbut. Med Z Russ. 1856;13:36\u20138. Bayerische StaatsBibliothek, M\u00fcnchen MDZ.","journal-title":"Med Z Russ"},{"key":"1054_CR83","unstructured":"Schraud F. Abhandlung von der Verbindung der Lustseuche mit dem Scharbocke und desselben Heilungsart. Wien: Joseph Edler von Kurzbeck; 1791. http:\/\/digital.slub-dresden.de\/id416034888.69. Zugegriffen: 21. Juli 2023."},{"issue":"811\u20134","key":"1054_CR84","first-page":"825","volume":"11","author":"Derblich","year":"1861","unstructured":"Derblich. Zur Aetiologie und Therapie des Skorbuts. Wien Med Wochenschr. 1861;11:811-4,825-7.","journal-title":"Wien Med Wochenschr"},{"key":"1054_CR85","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"1035","DOI":"10.1055\/s-0028-1144013","volume":"19","author":"V Babes","year":"1893","unstructured":"Babes\u00a0V. Ueber einen die Gingivitis und H\u00e4morrhagien verursachenden Bacillus bei Skorbut. Dtsch Med Wochenschr. 1893;19:1035\u20137.","journal-title":"Dtsch Med Wochenschr"},{"key":"1054_CR86","first-page":"972","volume":"2","author":"L Kamen","year":"1888","unstructured":"Kamen\u00a0L. Zur Aetiologie des Skorbuts. Intern Klin Rundschau. 1888;2:972\u20133.","journal-title":"Intern Klin Rundschau"},{"key":"1054_CR87","unstructured":"Hu\u0161\u0161a F. Beitrag zur Kenntnis des Skorbuts. Wien Med Wochenschr. 1912;62:2199\u20132203, 2252\u20135."},{"key":"1054_CR88","unstructured":"Reuter K. Ueber Skorbut und Beriberi auf Kauffahrteischiffen und deren Verh\u00fctung und Behandlung vom Standpunkte der \u00f6ffentlichen Gesundheitspflege. Vierteljahresschr gerichtl Med u \u00f6ffentl Sanit\u00e4tswesen. 3. Folge. 1893;31:Suppl. 101\u201348."},{"key":"1054_CR89","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"121","DOI":"10.1007\/BF02216487","volume":"72","author":"V F\u00fcrst","year":"1912","unstructured":"F\u00fcrst\u00a0V. Weitere Beitr\u00e4ge zur \u00c4tiologie des experimentellen Skorbuts des Meerschweinchens. Z\u00a0Hyg. 1912;72:121\u201354.","journal-title":"Z Hyg"},{"key":"1054_CR90","unstructured":"Handbuch pathogener Mikroorganismen (Kolle W, Wassermann A, Hsg.), 2. Aufl, 3. Band, p.\u00a0903; 3. Aufl, 7. Band, p.\u00a0930. Jena: Gustav Fischer; 1903 bzw. 1913."},{"key":"1054_CR91","first-page":"854 (406)","volume":"64","author":"H Much","year":"1917","unstructured":"Much\u00a0H, Baumbach\u00a0K. Skorbut. Munch Med Wochenschr. 1917;64: Feld\u00e4rztliche Beilage Nr.\u00a026: 406.","journal-title":"Munch Med Wochenschr"},{"key":"1054_CR92","unstructured":"Budd G. Disorders resulting from defective nutriment. London Med Gaz 1842;2:632\u20136. Reprint. https:\/\/wellcomecollection.org\/works\/b8epyvag. Zugegriffen: 10. M\u00e4rz 2023."},{"key":"1054_CR93","first-page":"634","volume":"7","author":"A Holst","year":"1907","unstructured":"Holst\u00a0A, Fr\u00f6lich\u00a0T. Experimental studies relating to ship beri-beri and scurvy . II. On the ecology of scurvy. J\u00a0Hyg. 1907;7:634\u201371.","journal-title":"J Hyg"},{"key":"1054_CR94","first-page":"406","volume":"61","author":"A Holst","year":"1911","unstructured":"Holst\u00a0A, Fr\u00f6lich\u00a0T. Ueber die Ursachen von Skorbut. Norsk Magaz for L\u00e4gevid. 1910:209, ref. Wien Med Wochenschr. 1911;61:406.","journal-title":"Wien Med Wochenschr"},{"key":"1054_CR95","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"1","DOI":"10.1007\/BF02216486","volume":"72","author":"A Holst","year":"1912","unstructured":"Holst\u00a0A, Fr\u00f6lich\u00a0T. \u00dcber experimentellen Skorbut. Ein Beitrag zur Lehre von dem Einfluss einer einseitigen Nahrung. Z\u00a0Hyg. 1912;72:1\u2013120.","journal-title":"Z Hyg"},{"key":"1054_CR96","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"246","DOI":"10.1002\/path.1700220305","volume":"22","author":"A Harden","year":"1919","unstructured":"Harden\u00a0A, Zilva\u00a0SS. Experimental scurvy in monkeys. J\u00a0Path Bact. 1919;22:246\u201351.","journal-title":"J Path Bact"},{"key":"1054_CR97","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"297","DOI":"10.1093\/ajcn\/34.2.297","volume":"34","author":"M Cummings","year":"1981","unstructured":"Cummings\u00a0M. Can some people sythesize ascorbic acid? Am J Clin Nutr. 1981;34:297\u20138. https:\/\/academic.oup.com\/ajcn\/article\/34\/2\/297\/4692961?login=true Zugegriffen: 26.01.2023..","journal-title":"Am J Clin Nutr"},{"key":"1054_CR98","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"40","DOI":"10.1093\/jhmas\/XXX.1.40","volume":"30","author":"LG Wilson","year":"1975","unstructured":"Wilson\u00a0LG. The clinical definition of scurvy and the discovery of vitamin\u00a0C. J\u00a0Hist Med Allied Sci. 1975;30:40\u201360.","journal-title":"J Hist Med Allied Sci"},{"key":"1054_CR99","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"576","DOI":"10.1038\/129576a0","volume":"129","author":"JL Svirbely","year":"1932","unstructured":"Svirbely\u00a0JL, Szent-Gy\u00f6rgyi\u00a0A. Hexuronic acid as the antiscorbutic factor. Nature. 1932;129:576.","journal-title":"Nature"},{"key":"1054_CR100","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"943","DOI":"10.1038\/129943c0","volume":"129","author":"A Szent-Gyorgyi","year":"1932","unstructured":"Szent-Gyorgyi\u00a0A. Vitamin\u00a0C. Nature. 1932;129:943.","journal-title":"Nature"},{"key":"1054_CR101","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"13","DOI":"10.1159\/000434757","volume":"67","author":"Deutsche Gesellschaft f\u00fcr Ern\u00e4hrung.","year":"2015","unstructured":"Deutsche Gesellschaft f\u00fcr Ern\u00e4hrung.. New Reference Values for Vitamin\u00a0C Intake. Ann Nutr Metab. 2015;67:13\u201320.","journal-title":"Ann Nutr Metab"},{"key":"1054_CR102","unstructured":"Deutsche Gesellschaft f\u00fcr Ern\u00e4hrung.. Vitamin\u00a0C \u2013 Referenzwerte 2023. https:\/\/www.dge.de\/wissenschaft\/referenzwerte\/vitamin-c\/. Zugegriffen: 26. Febr. 2023."},{"key":"1054_CR103","doi-asserted-by":"publisher","first-page":"794","DOI":"10.1001\/jama.1967.03120110066009","volume":"199","author":"P Sherlock","year":"1967","unstructured":"Sherlock\u00a0P, Rothschild\u00a0EO. Scurvy produced by Zen macrobiotic diet. J\u00a0Am Med Ass. 1967;199:794\u20138.","journal-title":"J Am Med Ass"},{"key":"1054_CR104","first-page":"1","volume":"NF41","author":"H Hirschsprung","year":"1896","unstructured":"Hirschsprung\u00a0H. Die Moeller\u2019sche Krankheit. (Synon.: \u201eAcute Rachitis\u201c, Scorbut bei Kindern, Barlow\u2019sche Krankheit, Cheadle-Barlow\u2019sche Krankheit etc.). Jahrb Kinderheilkd. 1896;NF41:1\u201343.","journal-title":"Jahrb Kinderheilkd"}],"container-title":["Wiener Medizinische Wochenschrift"],"original-title":[],"language":"de","link":[{"URL":"https:\/\/link.springer.com\/content\/pdf\/10.1007\/s10354-024-01054-8.pdf","content-type":"application\/pdf","content-version":"vor","intended-application":"text-mining"},{"URL":"https:\/\/link.springer.com\/article\/10.1007\/s10354-024-01054-8\/fulltext.html","content-type":"text\/html","content-version":"vor","intended-application":"text-mining"},{"URL":"https:\/\/link.springer.com\/content\/pdf\/10.1007\/s10354-024-01054-8.pdf","content-type":"application\/pdf","content-version":"vor","intended-application":"similarity-checking"}],"deposited":{"date-parts":[[2025,3,13]],"date-time":"2025-03-13T11:01:23Z","timestamp":1741863683000},"score":1,"resource":{"primary":{"URL":"https:\/\/link.springer.com\/10.1007\/s10354-024-01054-8"}},"subtitle":[],"short-title":[],"issued":{"date-parts":[[2024,10,16]]},"references-count":104,"journal-issue":{"issue":"3-4","published-print":{"date-parts":[[2025,3]]}},"alternative-id":["1054"],"URL":"https:\/\/doi.org\/10.1007\/s10354-024-01054-8","relation":{},"ISSN":["0043-5341","1563-258X"],"issn-type":[{"value":"0043-5341","type":"print"},{"value":"1563-258X","type":"electronic"}],"subject":[],"published":{"date-parts":[[2024,10,16]]},"assertion":[{"value":"8 May 2024","order":1,"name":"received","label":"Received","group":{"name":"ArticleHistory","label":"Article History"}},{"value":"31 July 2024","order":2,"name":"accepted","label":"Accepted","group":{"name":"ArticleHistory","label":"Article History"}},{"value":"16 October 2024","order":3,"name":"first_online","label":"First Online","group":{"name":"ArticleHistory","label":"Article History"}},{"value":"H.\u00a0Flamm gibt an, dass kein Interessenkonflikt besteht.","order":1,"name":"Ethics","group":{"name":"EthicsHeading","label":"Interessenkonflikt"}}]}}