{"status":"ok","message-type":"work","message-version":"1.0.0","message":{"indexed":{"date-parts":[[2024,10,23]],"date-time":"2024-10-23T19:40:15Z","timestamp":1729712415771,"version":"3.28.0"},"reference-count":42,"publisher":"EDP Sciences","issue":"1-2","license":[{"start":{"date-parts":[[2023,7,6]],"date-time":"2023-07-06T00:00:00Z","timestamp":1688601600000},"content-version":"vor","delay-in-days":186,"URL":"https:\/\/www.edpsciences.org\/en\/authors\/copyright-and-licensing"}],"content-domain":{"domain":[],"crossmark-restriction":false},"short-container-title":["Biologie Aujourd\u2019hui"],"published-print":{"date-parts":[[2023]]},"abstract":"<jats:p>Cet article a pour objectif de pr\u00e9senter l\u2019\u00e9volution des travaux scientifiques sur la m\u00e9moire humaine de la fin du 19<jats:sup>e<\/jats:sup>\u2009si\u00e8cle \u00e0 aujourd\u2019hui. Les travaux de psychologie exp\u00e9rimentale et de neuropsychologie ont d\u2019abord domin\u00e9 la sc\u00e8ne scientifique. Des recherches en sciences humaines et sociales se sont mises en place dans l\u2019entre-deux-guerres, mais sans r\u00e9elle interaction avec celles men\u00e9es en psychologie et en neurosciences. Cette cl\u00f4ture disciplinaire a persist\u00e9 jusqu\u2019\u00e0 la fin du 20<jats:sup>e<\/jats:sup>\u2009si\u00e8cle. Un v\u00e9ritable tournant social s\u2019est op\u00e9r\u00e9 depuis les ann\u00e9es\u20092000 avec comme volont\u00e9 d\u2019\u00e9tudier et de comprendre les interactions entre m\u00e9moires individuelles et m\u00e9moires collectives. Dans cet article, les auteurs plaident pour l\u2019\u00e9mergence de \u00ab\u00a0sciences de la m\u00e9moire\u00a0\u00bb fond\u00e9es sur la dialectique et la transdisciplinarit\u00e9. Ils s\u2019appuient sur le<jats:italic>Programme 13-Novembre<\/jats:italic>, embl\u00e9matique de cette \u00e9volution. Sa gen\u00e8se, son architecture d\u2019ensemble et plusieurs de ses composantes sont pr\u00e9sent\u00e9es ici ainsi que quelques r\u00e9sultats d\u00e9j\u00e0 publi\u00e9s. Outre leur port\u00e9e th\u00e9orique, ces travaux rendent possibles de nombreuses applications, en particulier dans la compr\u00e9hension et la prise en charge de diff\u00e9rentes pathologies, le trouble de stress post-traumatique \u00e9tant la plus d\u00e9monstrative \u00e0 cet \u00e9gard.<\/jats:p>","DOI":"10.1051\/jbio\/2023016","type":"journal-article","created":{"date-parts":[[2023,7,6]],"date-time":"2023-07-06T08:08:59Z","timestamp":1688630939000},"page":"39-48","source":"Crossref","is-referenced-by-count":2,"title":["Le Programme 13-Novembre entre m\u00e9moire individuelle et m\u00e9moire collective"],"prefix":"10.1051","volume":"217","author":[{"given":"Francis","family":"Eustache","sequence":"first","affiliation":[],"role":[{"role":"author","vocabulary":"crossref"}]},{"given":"Denis","family":"Peschanski","sequence":"additional","affiliation":[],"role":[{"role":"author","vocabulary":"crossref"}]}],"member":"250","published-online":{"date-parts":[[2023,7,6]]},"reference":[{"key":"#cr-split#-R1.1","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Assmann J. (1995). Collective memory and cultural identity, New German Critique, no.\u200965, Cultural History\/Cultural Studies, Spring-Summer, pp.\u2009125-133","DOI":"10.2307\/488538"},{"key":"#cr-split#-R1.2","unstructured":"originally published in German in Kultur und Ged\u00e4chnis, 1988, J. Assmann & T. H\u00f6lscher (eds), Frankfurt\/Mains, Suhrkamp, pp.\u20099-19."},{"key":"R2","unstructured":"Bartlett F. (1932). Remembering: A study in experimental and social psychology, Cambridge University Press, Cambridge, r\u00e9\u00e9d. 1995, 317\u2009p."},{"key":"R3","unstructured":"Cacioppo J.T., Bernston G., eds. (2002). Foundations in social neurosciences, MIT Press, Cambridge (Mass.), 1345\u2009p."},{"key":"R4","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"12","DOI":"10.1080\/20008198.2022.2044661","volume":"13","author":"Coll","year":"2022","journal-title":"Eur J Psychotraumatol"},{"key":"R5","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"625","DOI":"10.1111\/j.1467-9280.2009.02343.x","volume":"20","author":"Coman","year":"2009","journal-title":"Psychol Sci"},{"key":"R6","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"1375","DOI":"10.1098\/rstb.2001.0940","volume":"356","author":"Conway","year":"2001","journal-title":"Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci"},{"key":"R7","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"1006","DOI":"10.1080\/09658211.2021.1955934","volume":"29","author":"D\u00e9geilh","year":"2021","journal-title":"Memory"},{"key":"R8","unstructured":"Delay J. (1942). Les maladies de la m\u00e9moire, PUF, Paris, 137\u2009p."},{"key":"R9","unstructured":"Eustache F., ed. (2019). La M\u00e9moire entre sciences et soci\u00e9t\u00e9, Le Pommier, Paris, 720\u2009p."},{"key":"R10","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Eustache F., ed. (2023). M\u00e9moire et traumatisme, Dunod, Paris, 320\u2009p.","DOI":"10.3917\/dunod.eusta.2023.02.0153"},{"key":"R11","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"211","DOI":"10.1051\/medsci\/20173303001","volume":"33","author":"Eustache","year":"2017","journal-title":"Med Sci (Paris)"},{"key":"R12","unstructured":"Eustache F., Desgranges B. (2020). Les nouveaux chemins de la m\u00e9moire, Le Pommier, Paris, 308\u2009p."},{"key":"R13","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"963","DOI":"10.1051\/medsci\/2021180","volume":"37","author":"Eustache","year":"2021","journal-title":"Med Sci (Paris)"},{"key":"R14","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"177","DOI":"10.1016\/bs.pbr.2022.07.003","volume":"274","author":"Eustache","year":"2022","journal-title":"Prog Brain Res"},{"key":"R15","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"96","DOI":"10.1016\/j.neuropsychologia.2016.05.006","volume":"87","author":"Eustache","year":"2016","journal-title":"Neuropsychologia"},{"key":"R16","unstructured":"Eustache F., Faure S., Desgranges B. (2023). Manuel de neuropsychologie, Dunod, Paris, 484\u2009p."},{"key":"R17","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"189","DOI":"10.1038\/s41562-019-0779-z","volume":"4","author":"Gagnepain","year":"2020","journal-title":"Nat Hum Behav"},{"key":"R18","unstructured":"Gensburger S., Lefranc S., eds. (2023). La M\u00e9moire collective en question(s), PUF, Paris, 304\u2009p."},{"key":"R19","unstructured":"Halbwachs M. (1925). Les cadres sociaux de la m\u00e9moire, F\u00e9lix Alcan, Paris, 212\u2009p."},{"key":"R20","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"183","DOI":"10.1080\/09658210701811912","volume":"16","author":"Hirst","year":"2008","journal-title":"Memory"},{"key":"R21","unstructured":"Hoibian S., ed. (2016, 2017, 2018, 2019). Perception et m\u00e9morisation des attentats\u2009\u2013\u20094 volumes\u00a0: juin 2016, janvier 2017, juin 2018, janvier 2019. Disponible sur \u00a0: https:\/\/www.memoire13novembre.fr\/content\/les-attentats-du-13-novembre-2015-un-marqueur-de-la-m%C3%A9moire-collective."},{"key":"R22","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Hoibian S., M\u00fcller J., Eustache F., Peschanski D. (2023). Les traces sociales du traumatisme des attentats du 13 novembre 2015, cinq ans et sept mois apr\u00e8s. Biol Aujourd\u2019hui, 217.","DOI":"10.1051\/jbio\/2023001"},{"key":"R23","first-page":"329","volume":"12","author":"Huguet","year":"2020","journal-title":"Rev Neuropsychol"},{"key":"R24","unstructured":"Lavabre M.-C. (1994). Le Fil rouge, Presses de Sciences Po, Paris, 319\u2009p."},{"key":"R25","unstructured":"Lavabre M.-C. (2007). Paradigms of memory, Transcontinentales (online), 5\/2007, document 9, uploaded on April 15th, 2011. Disponible sur\u00a0: http:\/\/transcontinentales.revues.org\/756."},{"key":"R26","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"3300","DOI":"10.1038\/s41467-022-30855-x","volume":"13","author":"Leone","year":"2022","journal-title":"Nat Commun"},{"key":"R27","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Mary A., Dayan J., Leone G., Postel C., Fraisse F., Malle C., Vall\u00e9e T., Klein-Peschanski C., Viader F., de La Sayette V., Peschanski D., Eustache F., Gagnepain P. (2020). Resilience after trauma: the role of memory suppression. Science, 367(6479), eeay8477.","DOI":"10.1126\/science.aay8477"},{"key":"R28","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"81","DOI":"10.1093\/occmed\/kqab150","volume":"72","author":"Motreff","year":"2022","journal-title":"Occup Med (Lond)"},{"key":"R29","unstructured":"Nattiez L., Peschanski D., Hochard C. (2020). 13 novembre. Des t\u00e9moignages, un r\u00e9cit, Odile Jacob, Paris, 300\u2009p."},{"key":"R30","unstructured":"Nora P. (1984\u20131992). Les lieux de m\u00e9moire, Gallimard, Paris, 2\u2009vol., 664\u2009p."},{"key":"R31","unstructured":"Olick J.K. (2005). In the House of the Hangman: The Agonies of German Defeat, 1943\u20131949, University of Chicago, Chicago, 396\u2009p."},{"key":"R32","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"921","DOI":"10.2307\/2657347","volume":"62","author":"Olick","year":"1997","journal-title":"Am Sociol Rev"},{"key":"R33","unstructured":"Peschanski D. (2020a). The Victim, a recent invention in French collective memory, in: an edited collection directed by Morvan P. & Cohen M.A. (Eds.), What is suffering worth? Perspectives across disciplines on the treatment of Victims. Internet J Criminol (Online), pp.\u2009109-123."},{"key":"R34","unstructured":"Peschanski D. (2020b). La m\u00e9moire collective en questions, in: Graff M.L. & Hermann I. (Eds.), L\u2019\u00c9toffe des h\u00e9ros\u00a0? L\u2019engagement \u00e9tranger dans la R\u00e9sistance fran\u00e7aise, Georg Publication, Gen\u00e8ve, pp.\u2009243-261."},{"key":"R35","unstructured":"Pierre P., Peschanski D., Klein-Peschanski C., Cartron-Picart H., eds. (2021). Victimes du terrorisme. La prise en charge, Hermann, Paris, 120\u2009p."},{"key":"R36","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"959","DOI":"10.1186\/s12913-020-05785-3","volume":"20","author":"Pirard","year":"2022","journal-title":"BMC Health Serv Res"},{"key":"R37","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"100346","DOI":"10.1016\/j.ynstr.2021.100346","volume":"15","author":"Postel","year":"2021","journal-title":"Neurobiol Stress"},{"key":"R38","unstructured":"Rousso H. (1987). Le Syndrome de Vichy, Seuil, Paris, 384\u2009p."},{"key":"R39","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Rousso H. (2012). La Derni\u00e8re catastrophe. L\u2019histoire, le pr\u00e9sent et le contemporain, Gallimard, Paris, 352\u2009p.","DOI":"10.14375\/NP.9782070759729"},{"key":"R40","unstructured":"Ser\u00e7a I. (2022). Proust et le temps, un dictionnaire, Le Pommier, Paris, 294\u2009p."},{"key":"R41","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"1505","DOI":"10.1098\/rstb.2001.0937","volume":"356","author":"Tulving","year":"2001","journal-title":"Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci"}],"container-title":["Biologie Aujourd\u2019hui"],"original-title":[],"link":[{"URL":"https:\/\/www.biologie-journal.org\/10.1051\/jbio\/2023016\/pdf","content-type":"unspecified","content-version":"vor","intended-application":"similarity-checking"}],"deposited":{"date-parts":[[2024,10,23]],"date-time":"2024-10-23T18:59:26Z","timestamp":1729709966000},"score":1,"resource":{"primary":{"URL":"https:\/\/www.biologie-journal.org\/10.1051\/jbio\/2023016"}},"subtitle":[],"short-title":[],"issued":{"date-parts":[[2023]]},"references-count":42,"journal-issue":{"issue":"1-2"},"alternative-id":["jbio230016"],"URL":"https:\/\/doi.org\/10.1051\/jbio\/2023016","relation":{},"ISSN":["2105-0678","2105-0686"],"issn-type":[{"type":"print","value":"2105-0678"},{"type":"electronic","value":"2105-0686"}],"subject":[],"published":{"date-parts":[[2023]]}}}