{"status":"ok","message-type":"work","message-version":"1.0.0","message":{"indexed":{"date-parts":[[2025,3,6]],"date-time":"2025-03-06T05:25:00Z","timestamp":1741238700122,"version":"3.38.0"},"reference-count":48,"publisher":"JLE","issue":"1","license":[{"start":{"date-parts":[[2016,4,15]],"date-time":"2016-04-15T00:00:00Z","timestamp":1460678400000},"content-version":"vor","delay-in-days":45,"URL":"https:\/\/www.edpsciences.org\/en\/authors\/copyright-and-licensing"}],"content-domain":{"domain":[],"crossmark-restriction":false},"short-container-title":["Orthod Fr"],"published-print":{"date-parts":[[2016,3]]},"abstract":"<jats:p>L\u2019erreur m\u00e9dicale, et les complications qui en d\u00e9coulent, sont le plus souvent analys\u00e9es sous leur aspect technique. L\u2019influence du comportement humain n\u2019est que tr\u00e8s rarement \u00e9voqu\u00e9e dans l\u2019\u00e9tiologie premi\u00e8re des \u00e9v\u00e8nements ind\u00e9sirables graves (EIG) en m\u00e9decine. Quand la part humaine est mise en avant, c\u2019est toujours de fa\u00e7on n\u00e9gative et critique : le fautif n\u2019a pas appliqu\u00e9 les r\u00e8gles. Cependant, dans d\u2019autres activit\u00e9s humaines \u00e0 risques, telles que les industries a\u00e9ronautique ou nucl\u00e9aire, la place des comportements humains dans la survenue d\u2019EIG a \u00e9t\u00e9 \u00e9tudi\u00e9e et est aujourd\u2019hui reconnue comme \u00e9tant une des causes premi\u00e8res de complications et de probl\u00e8mes. Des protocoles sp\u00e9cifiques ont \u00e9t\u00e9 d\u00e9velopp\u00e9s pour diminuer le nombre d\u2019erreurs, ou pour en \u00e9liminer les cons\u00e9quences quand des erreurs sont in\u00e9vitablement produites. Cette approche nouvelle a consid\u00e9rablement diminu\u00e9 le taux d\u2019accidents dans ces industries. Le but de cet article est de montrer qu\u2019il est possible d\u2019avoir la m\u00eame approche en m\u00e9decine et que l\u2019introduction des facteurs humains dans l\u2019analyse des pratiques m\u00e9dicales permet d\u2019am\u00e9liorer de fa\u00e7on significative la s\u00e9curit\u00e9.<\/jats:p>","DOI":"10.1051\/orthodfr\/2015037","type":"journal-article","created":{"date-parts":[[2016,4,15]],"date-time":"2016-04-15T06:38:46Z","timestamp":1460702326000},"page":"3-11","source":"Crossref","is-referenced-by-count":0,"title":["Le comportement humain\u00a0: premi\u00e8re cause de complication en pratique m\u00e9dicale\u00a0?"],"prefix":"10.1684","volume":"87","author":[{"given":"Franck","family":"Renouard","sequence":"first","affiliation":[],"role":[{"role":"author","vocabulary":"crossref"}]},{"given":"Edith","family":"Perrault-Pierre","sequence":"additional","affiliation":[],"role":[{"role":"author","vocabulary":"crossref"}]}],"member":"18929","published-online":{"date-parts":[[2016,4,15]]},"reference":[{"key":"R1","unstructured":"Aviation Instructor\u2019s Handbook 2008. U.S. Department of Transportation. Federal Aviation Administration, Flight Standards Service, FAA-H-80083-9A."},{"issue":"3","key":"R2","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"318","DOI":"10.1016\/j.surg.2009.10.007","volume":"147","author":"Arora","year":"2010","journal-title":"Surgery"},{"key":"R3","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"35","DOI":"10.1037\/0022-3514.77.1.33","volume":"77","author":"Bar-Tal","year":"1999","journal-title":"J Pers Soc Psychol"},{"key":"R4","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"1422","DOI":"10.1016\/j.jtcvs.2008.03.071","volume":"136","author":"Barach","year":"2008","journal-title":"J Thorac Cardiovasc Surg"},{"key":"R5","unstructured":"Beck A. Cognitive approach to stress. In: Lehrer C. and Woolfolk R. Clinical guide to stress management. New York: Guilford Press; 1984."},{"issue":"5","key":"R6","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"S2","DOI":"10.1016\/j.amjmed.2008.01.001","volume":"121","author":"Berner","year":"2008","journal-title":"Am J Med"},{"key":"R7","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"448","DOI":"10.1176\/appi.psy.45.5.448","volume":"45","author":"Bracha","year":"2004","journal-title":"Psychosomatics"},{"key":"R8","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"145","DOI":"10.1136\/qshc.2002.003822","volume":"13","author":"Brennan","year":"2004","journal-title":"Study Qual Saf Health Care"},{"key":"R9","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Bruinsma WE, Becker SJ, Guitton TG, Kadzielski J, Ring D. How Prevalent Are Hazardous Attitudes Among Orthopaedic Surgeons? Clin Orthop Relat Res 2014;2.","DOI":"10.1007\/s11999-014-3966-2"},{"key":"R10","unstructured":"Bronner G. L\u2019empire de l\u2019erreur. \u00c9l\u00e9ments de sociologie cognitive. Sociologie, PUF; 2007."},{"key":"R11","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"523","DOI":"10.1073\/pnas.012470999","volume":"8","author":"Bush","year":"2002","journal-title":"Proc Natl Acad Sci USA"},{"key":"R12","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"367","DOI":"10.1037\/0033-2909.125.3.367","volume":"125","author":"Byrnes","year":"1999","journal-title":"Psychol Bull"},{"key":"R13","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Cannon WB. Bodily changes in pain, hunger, fear, and rage. New York: Appleton-Century-Crofts; 1929.","DOI":"10.1097\/00007611-192909000-00037"},{"issue":"1","key":"R14","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"102","DOI":"10.1016\/j.surg.2007.01.033","volume":"142","author":"Catchpole","year":"2007","journal-title":"Surgery"},{"key":"R15","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"699","DOI":"10.1097\/SLA.0b013e3181642ec8","volume":"247","author":"Catchpole","year":"2008","journal-title":"Ann Surg"},{"key":"R16","unstructured":"Cook M, Noyes J, Masakowski Y. Decision Making in Complex Environnement. Ed. Ashgate; 2007, 424 p."},{"key":"R17","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"456","DOI":"10.1101\/lm.64103","volume":"10","author":"Daoudal","year":"2003","journal-title":"Learn Mem"},{"issue":"4","key":"R18","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"661","DOI":"10.1016\/S0022-5223(00)70006-7","volume":"119","author":"De Leval","year":"2000","journal-title":"J Thorac Cardiovasc Surg"},{"key":"R19","unstructured":"DREES. Les \u00e9v\u00e9nements ind\u00e9sirables graves li\u00e9s aux soins observ\u00e9s dans les \u00e9tablissements de sant\u00e9: premiers r\u00e9sultats d\u2019une \u00e9tude nationale. DREES; 2005, 398 p."},{"key":"R20","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Dreyfus H, Dreyfus S. A five-stage model of mental activities involved in directed skill acquisition (supported by the U.S. Air Force, Office of Scientific research (AFSC) under contract F49620-C-0063 with the University of California), Berkeley, 1980.","DOI":"10.21236\/ADA084551"},{"key":"R21","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"457","DOI":"10.1126\/science.289.5478.457","volume":"289","author":"Ducan","year":"2000","journal-title":"Science"},{"key":"R22","unstructured":"\u00c9pict\u00e8te. Le Manuel. 1\u00b0 si\u00e8cle. GF Flammarion; 1997."},{"key":"R23","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"557","DOI":"10.1016\/j.surg.2008.06.011","volume":"144","author":"Fabri","year":"2008","journal-title":"Surgery"},{"key":"R24","unstructured":"Flight Safety Foundation \u2013 Flight Safety Digest Volume 17 & 18. November 1998\/February 1999. http:\/\/flightsafety.org\/fsd\/fsd_nov-feb99.pdf."},{"key":"R25","unstructured":"Fradin J, Aalberse M, Gaspar L, Lefran\u00e7ois C, Le Moullec F. L\u2019Intelligence du stress. Paris: Eyrolles; 2008, 266 p."},{"issue":"2","key":"R26","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"214","DOI":"10.1016\/j.jamcollsurg.2011.10.016","volume":"214","author":"Hull","year":"2012","journal-title":"J Am Coll Surg"},{"key":"R27","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Jemt T, Olsson M, Renouard F, Stenport V, Friberg B. Early implant failures related to individual surgeons. An analysis covering 11074 operations performed during 28 years. Clin Implant Dent Relat Res 2015; doi:10.1111\/cid.12379.","DOI":"10.1111\/cid.12379"},{"key":"R28","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"1544","DOI":"10.1007\/s11999-014-3687-6","volume":"473","author":"Kadzielski","year":"2015","journal-title":"Clin Orthop Relat Res"},{"issue":"45","key":"R29","first-page":"27","volume":"1","author":"Kao","year":"2008","journal-title":"J Surg Res"},{"key":"R30","unstructured":"Laborit H. L\u2019inhibition de l\u2019action. Biologie comportementale et physio-pathologie. Masson; 1986."},{"key":"R31","unstructured":"Lazarus RS, Folkman S. Stress, Appraisal and Coping. New York: Springer; 1984."},{"key":"R32","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"499","DOI":"10.1002\/j.0022-0337.2009.73.4.tb04721.x","volume":"73","author":"Le","year":"2009","journal-title":"J Dent Educ"},{"key":"R33","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"2569","DOI":"10.1162\/jocn.2011.21618","volume":"23","author":"Martin","year":"2011","journal-title":"J Cogn Neurosci"},{"key":"R34","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"36","DOI":"10.1177\/0963721411429452","volume":"21","author":"Mather","year":"2012","journal-title":"Curr Dir Psychol Sci"},{"key":"R35","first-page":"844","volume":"237","author":"Morris","year":"2003","journal-title":"Ann Surg"},{"key":"R36","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"1693","DOI":"10.1001\/jama.2010.1506","volume":"304","author":"Neily","year":"2010","journal-title":"JAMA"},{"key":"R37","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"113","DOI":"10.1037\/0022-3514.65.1.113","volume":"65","author":"Neuberg","year":"1993","journal-title":"J Pers Soc Psychol"},{"issue":"9847","key":"R38","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"1059","DOI":"10.1016\/S0140-6736(12)61148-9","volume":"380","author":"Pearse","year":"2012","journal-title":"Lancet"},{"key":"R39","unstructured":"Perrault-Pierre E. Comprendre et pratiquer les Techniques d\u2019Optimisation de Potentiel. Une m\u00e9thode personnalis\u00e9e pour mobiliser ses ressources et rester au TOP. InterEditions; 2012, 304 p."},{"key":"R40","unstructured":"Renouard F, Charrier JG. \u00c0 la recherche du maillon faible. Introduction aux Facteurs humains. Paris: Ewenn Ed; 2011, 222 p."},{"issue":"3","key":"R41","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"168","DOI":"10.1093\/fampra\/7.3.168","volume":"7","author":"Rethans","year":"1990","journal-title":"Fam Pract"},{"key":"R42","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"901","DOI":"10.1046\/j.1365-2923.2002.01316.x","volume":"36","author":"Rethans","year":"2002","journal-title":"Med Educ"},{"key":"R43","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Rivolier J. L\u2019homme stress\u00e9. Paris: PUF; 1989.","DOI":"10.3917\/puf.rivol.1989.01"},{"key":"R44","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"316","DOI":"10.1016\/j.jtcvs.2007.08.060","volume":"135","author":"Roselli","year":"2008","journal-title":"J Thorac Cardiovasc Surg"},{"key":"R45","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"1228","DOI":"10.1016\/j.neubiorev.2012.02.003","volume":"36","author":"Starcke","year":"2012","journal-title":"Neurosci Biobehav Rev"},{"key":"R46","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"633","DOI":"10.1016\/j.neuron.2005.07.018","volume":"47","author":"Schoenbaum","year":"2005","journal-title":"Neuron"},{"issue":"1","key":"R47","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"5","DOI":"10.1016\/j.amjsurg.2005.08.034","volume":"191","author":"Wetzel","year":"2006","journal-title":"Am J Surg"},{"key":"R48","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"171","DOI":"10.1097\/SLA.0b013e3181b3b2be","volume":"251","author":"Wetzel","year":"2010","journal-title":"Ann Surg"}],"container-title":["L'Orthodontie Fran\u00e7aise"],"original-title":[],"link":[{"URL":"https:\/\/www.jle.com\/10.1051\/orthodfr\/2015037","content-type":"unspecified","content-version":"vor","intended-application":"similarity-checking"}],"deposited":{"date-parts":[[2025,3,5]],"date-time":"2025-03-05T16:25:31Z","timestamp":1741191931000},"score":1,"resource":{"primary":{"URL":"https:\/\/www.jle.com\/10.1051\/orthodfr\/2015037"}},"subtitle":[],"short-title":[],"issued":{"date-parts":[[2016,3]]},"references-count":48,"journal-issue":{"issue":"1"},"alternative-id":["orthodfr150037"],"URL":"https:\/\/doi.org\/10.1051\/orthodfr\/2015037","relation":{},"ISSN":["0078-6608","1954-3395"],"issn-type":[{"type":"print","value":"0078-6608"},{"type":"electronic","value":"1954-3395"}],"subject":[],"published":{"date-parts":[[2016,3]]}}}