{"status":"ok","message-type":"work","message-version":"1.0.0","message":{"indexed":{"date-parts":[[2026,3,27]],"date-time":"2026-03-27T12:51:21Z","timestamp":1774615881832,"version":"3.50.1"},"reference-count":8,"publisher":"Proceedings of the National Academy of Sciences","issue":"4","license":[{"start":{"date-parts":[[2022,7,19]],"date-time":"2022-07-19T00:00:00Z","timestamp":1658188800000},"content-version":"vor","delay-in-days":181,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-nc-nd\/4.0\/"}],"funder":[{"name":"Fundacao para a Ciencia e Tecnologia","award":["DL57\/2016\/ ICETA\/EEC2018\/25"],"award-info":[{"award-number":["DL57\/2016\/ ICETA\/EEC2018\/25"]}]},{"name":"Fundacao para a Ciencia e Tecnologia","award":["PTDC\/CTA-AMB\/28511\/2017"],"award-info":[{"award-number":["PTDC\/CTA-AMB\/28511\/2017"]}]}],"content-domain":{"domain":["www.pnas.org"],"crossmark-restriction":true},"short-container-title":["Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A."],"published-print":{"date-parts":[[2022,1,25]]},"DOI":"10.1073\/pnas.2120107119","type":"journal-article","created":{"date-parts":[[2022,1,19]],"date-time":"2022-01-19T22:22:13Z","timestamp":1642630933000},"update-policy":"https:\/\/doi.org\/10.1073\/pnas.cm10313","source":"Crossref","is-referenced-by-count":4,"title":["Reply to Elias et\u00a0al.: Multiproxy evidence of widespread landscape disturbance in multiple Azorean lakes before the Portuguese arrival"],"prefix":"10.1073","volume":"119","author":[{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-7461-0851","authenticated-orcid":false,"given":"Pedro M.","family":"Raposeiro","sequence":"first","affiliation":[{"name":"Centro de Investiga\u00e7\u00e3o em Biodiversidade e Recursos Gen\u00e9ticos,\r                    Rede de Investiga\u00e7\u00e3o em Biodiversidade e Biologia Evolutiva \u2013 Laborat\u00f3rio Associado\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"},{"name":"Faculdade de Ci\u00eancias e Tecnologia,\r                    Universidade dos A\u00e7ores\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"}]},{"given":"Armand","family":"Hern\u00e1ndez","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Centro de Investigaci\u00f3ns Cient\u00edficas Avanzadas, Facultade de Ciencias,\r                    Universidade da Coru\u00f1a\r                    , 15071 A Coru\u00f1a,\r                    Spain"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0003-3532-9466","authenticated-orcid":false,"given":"Sergi","family":"Pla-Rabes","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Center for Ecological Research and Forestry Applications\r                    , Cerdanyola del Valles 08193,\r                    Spain"},{"name":"Departament de Biologia Animal, de Biologia Vegetal i d'Ecologia (BAVBE),\r                    Universitat Auto\u0300noma de Barcelona\r                    , Bellaterra 08193 Barcelona,\r                    Spain"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-5737-296X","authenticated-orcid":false,"given":"V\u00edtor","family":"Gon\u00e7alves","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Centro de Investiga\u00e7\u00e3o em Biodiversidade e Recursos Gen\u00e9ticos,\r                    Rede de Investiga\u00e7\u00e3o em Biodiversidade e Biologia Evolutiva \u2013 Laborat\u00f3rio Associado\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"},{"name":"Faculdade de Ci\u00eancias e Tecnologia,\r                    Universidade dos A\u00e7ores\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-2928-2836","authenticated-orcid":false,"given":"Roberto","family":"Bao","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Centro de Investigaci\u00f3ns Cient\u00edficas Avanzadas, Facultade de Ciencias,\r                    Universidade da Coru\u00f1a\r                    , 15071 A Coru\u00f1a,\r                    Spain"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0003-4215-5038","authenticated-orcid":false,"given":"Alberto","family":"S\u00e1ez","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Department de Din\u00e0mica de la Terra i de l\u2019Oce\u00e0, Facultat de Ci\u00e8ncies de la Terra,\r                    Universitat de Barcelona\r                    , 08028 Barcelona,\r                    Spain"}]},{"given":"Timothy","family":"Shanahan","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Department of Geosciences,\r                    University of Texas at Austin\r                    , Austin, TX 78712"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-7239-9343","authenticated-orcid":false,"given":"Mario","family":"Benavente","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Geosciences Barcelona (Geo3BCN-CSIC),\r                    Consejo Superior de Investigaciones Cient\u00edficas\r                    , 08028 Barcelona,\r                    Spain"}]},{"given":"Erik J.","family":"de Boer","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Department de Din\u00e0mica de la Terra i de l\u2019Oce\u00e0, Facultat de Ci\u00e8ncies de la Terra,\r                    Universitat de Barcelona\r                    , 08028 Barcelona,\r                    Spain"}]},{"given":"Nora","family":"Richter","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Department of Marine Microbiology &amp; Biogeochemistry,\r                    Royal Netherlands Institute for Sea Research\r                    , 1790 AB Den Burg,\r                    The Netherlands"},{"name":"Department of Earth, Environmental and Planetary Sciences,\r                    Brown University\r                    , Providence, RI 02912"}]},{"given":"Ver\u00f3nica","family":"Gordon","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Department of Earth, Environmental and Planetary Sciences,\r                    Brown University\r                    , Providence, RI 02912"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-2557-6335","authenticated-orcid":false,"given":"Helena","family":"Marques","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Centro de Investiga\u00e7\u00e3o em Biodiversidade e Recursos Gen\u00e9ticos,\r                    Rede de Investiga\u00e7\u00e3o em Biodiversidade e Biologia Evolutiva \u2013 Laborat\u00f3rio Associado\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"},{"name":"Faculdade de Ci\u00eancias e Tecnologia,\r                    Universidade dos A\u00e7ores\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"}]},{"given":"Pedro M.","family":"Sousa","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Instituto Portugu\u00eas do Mar e da Atmosfera\r                    , 1749-077 Lisboa,\r                    Portugal"},{"name":"Instituto Dom Luiz, Faculdade de Ci\u00eancias,\r                    Universidade de Lisboa\r                    , 1749-016 Lisboa,\r                    Portugal"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-5739-3090","authenticated-orcid":false,"given":"Mart\u00edn","family":"Souto","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Centro de Investiga\u00e7\u00e3o em Biodiversidade e Recursos Gen\u00e9ticos,\r                    Rede de Investiga\u00e7\u00e3o em Biodiversidade e Biologia Evolutiva \u2013 Laborat\u00f3rio Associado\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"},{"name":"Faculdade de Ci\u00eancias e Tecnologia,\r                    Universidade dos A\u00e7ores\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0001-9198-2051","authenticated-orcid":false,"given":"Miguel G.","family":"Matias","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Departmento of Biogegraf\u00eda y Cambio Global, Museo Nacional de Ciencias Naturales,\r                    Consejo Superior de Investigaciones Cient\u00edficas\r                    , 28006 Madrid,\r                    Spain"},{"name":"Biodiversity Research Chair, Mediterranean Institute for Agriculture, Environment and Development,\r                    Universidade de \u00c9vora\r                    , 7000-890 \u00c9vora,\r                    Portugal"}]},{"given":"Nicole","family":"Aguiar","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Faculdade de Ci\u00eancias e Tecnologia,\r                    Universidade dos A\u00e7ores\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"}]},{"given":"C\u00e1tia","family":"Pereira","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Departmento of Biogegraf\u00eda y Cambio Global, Museo Nacional de Ciencias Naturales,\r                    Consejo Superior de Investigaciones Cient\u00edficas\r                    , 28006 Madrid,\r                    Spain"},{"name":"Biodiversity Research Chair, Mediterranean Institute for Agriculture, Environment and Development,\r                    Universidade de \u00c9vora\r                    , 7000-890 \u00c9vora,\r                    Portugal"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-0814-1700","authenticated-orcid":false,"given":"Catarina","family":"Ritter","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Centro de Investiga\u00e7\u00e3o em Biodiversidade e Recursos Gen\u00e9ticos,\r                    Rede de Investiga\u00e7\u00e3o em Biodiversidade e Biologia Evolutiva \u2013 Laborat\u00f3rio Associado\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"},{"name":"Faculdade de Ci\u00eancias e Tecnologia,\r                    Universidade dos A\u00e7ores\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0003-0704-8560","authenticated-orcid":false,"given":"Mar\u00eda Jes\u00fas","family":"Rubio","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Geosciences Barcelona (Geo3BCN-CSIC),\r                    Consejo Superior de Investigaciones Cient\u00edficas\r                    , 08028 Barcelona,\r                    Spain"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-5285-912X","authenticated-orcid":false,"given":"Marina","family":"Salcedo","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Faculdade de Ci\u00eancias e Tecnologia,\r                    Universidade dos A\u00e7ores\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0003-2872-2809","authenticated-orcid":false,"given":"David","family":"V\u00e1zquez-Loureiro","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Centro de Investigaci\u00f3ns Cient\u00edficas Avanzadas, Facultade de Ciencias,\r                    Universidade da Coru\u00f1a\r                    , 15071 A Coru\u00f1a,\r                    Spain"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-3036-3182","authenticated-orcid":false,"given":"Olga","family":"Margalef","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Center for Ecological Research and Forestry Applications\r                    , Cerdanyola del Valles 08193,\r                    Spain"},{"name":"Department de Din\u00e0mica de la Terra i de l\u2019Oce\u00e0, Facultat de Ci\u00e8ncies de la Terra,\r                    Universitat de Barcelona\r                    , 08028 Barcelona,\r                    Spain"},{"name":"Global Ecology Unit Centre de Recerca Ecol\u00f2gica i Aplicacions Forestals\u2013Consejo Superior de Investigaciones Cient\u00edficas\u2013Universitat Aut\u00f2noma de Barcelona\r                    , 08193 Catalonia,\r                    Spain"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0003-0807-4744","authenticated-orcid":false,"given":"Linda A.","family":"Amaral-Zettler","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Department of Marine Microbiology &amp; Biogeochemistry,\r                    Royal Netherlands Institute for Sea Research\r                    , 1790 AB Den Burg,\r                    The Netherlands"},{"name":"Department of Earth, Environmental and Planetary Sciences,\r                    Brown University\r                    , Providence, RI 02912"},{"name":"Department of Freshwater and Marine Ecology, Institute for Biodiversity and Ecosystem Dynamics,\r                    University of Amsterdam\r                    , Amsterdam 1090 GE,\r                    The Netherlands"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-0258-3460","authenticated-orcid":false,"given":"Ana Cristina","family":"Costa","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Centro de Investiga\u00e7\u00e3o em Biodiversidade e Recursos Gen\u00e9ticos,\r                    Rede de Investiga\u00e7\u00e3o em Biodiversidade e Biologia Evolutiva \u2013 Laborat\u00f3rio Associado\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"},{"name":"Faculdade de Ci\u00eancias e Tecnologia,\r                    Universidade dos A\u00e7ores\r                    , 9500-321 Ponta Delgada,\r                    Portugal"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-9287-4543","authenticated-orcid":false,"given":"Yongsong","family":"Huang","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Department of Earth, Environmental and Planetary Sciences,\r                    Brown University\r                    , Providence, RI 02912"}]},{"given":"Jacqueline F. N.","family":"van Leeuwen","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Institute of Plant Sciences and Oeschger Center for Climate Change Research,\r                    University of Bern\r                    , 3013 Bern,\r                    Switzerland"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-1789-320X","authenticated-orcid":false,"given":"Pere","family":"Masqu\u00e9","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"International Atomic Energy Agency\r                    98000 Principality of Monaco,\r                    Monaco"},{"name":"Institute of Environmental Science and Technology,\r                    Universitat Aut\u00f2noma de Barcelona\r                    , 08193 Bellaterra,\r                    Spain"},{"name":"Physics Department,\r                    Universitat Aut\u00f2noma de Barcelona\r                    , 08193 Bellaterra,\r                    Spain"},{"name":"School of Natural Sciences, Centre for Marine Ecosystems Research,\r                    Edith Cowan University\r                    , Joondalup, WA 6027,\r                    Australia"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0001-8922-6775","authenticated-orcid":false,"given":"Ricardo","family":"Prego","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Department of Oceanography, Marine Research Institute,\r                    Consejo Superior de Investigaciones Cient\u00edficas\r                    , 36208 Vigo,\r                    Spain"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-2515-1249","authenticated-orcid":false,"given":"Ana Carolina","family":"Ruiz-Fern\u00e1ndez","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Unidad Acad\u00e9mica Mazatl\u00e1n, Instituto de Ciencias del Mar y Limnolog\u00eda,\r                    Universidad Nacional Aut\u00f3noma de M\u00e9xico\r                    , Mazatl\u00e1n 82040,\r                    Mexico"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-3540-1168","authenticated-orcid":false,"given":"Joan-Albert","family":"Sanchez-Cabeza","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Unidad Acad\u00e9mica Mazatl\u00e1n, Instituto de Ciencias del Mar y Limnolog\u00eda,\r                    Universidad Nacional Aut\u00f3noma de M\u00e9xico\r                    , Mazatl\u00e1n 82040,\r                    Mexico"}]},{"given":"Ricardo","family":"Trigo","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Instituto Dom Luiz, Faculdade de Ci\u00eancias,\r                    Universidade de Lisboa\r                    , 1749-016 Lisboa,\r                    Portugal"},{"name":"Departamento de Meteorologia,\r                    Universidade Federal do Rio de Janeiro\r                    , Rio de Janeiro 21941-919,\r                    Brazil"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0001-8570-7838","authenticated-orcid":false,"given":"Santiago","family":"Giralt","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Geosciences Barcelona (Geo3BCN-CSIC),\r                    Consejo Superior de Investigaciones Cient\u00edficas\r                    , 08028 Barcelona,\r                    Spain"}]}],"member":"341","published-online":{"date-parts":[[2022,1,19]]},"reference":[{"key":"e_1_3_2_1_2","doi-asserted-by":"publisher","DOI":"10.1073\/pnas.2108236118"},{"key":"e_1_3_2_2_2","doi-asserted-by":"publisher","DOI":"10.1073\/pnas.2119218119"},{"key":"e_1_3_2_3_2","doi-asserted-by":"publisher","DOI":"10.1016\/j.quascirev.2005.08.008"},{"key":"e_1_3_2_4_2","doi-asserted-by":"publisher","DOI":"10.1017\/S0033822200039503"},{"key":"e_1_3_2_5_2","doi-asserted-by":"publisher","DOI":"10.1111\/j.1365-2699.2011.02671.x"},{"key":"e_1_3_2_6_2","first-page":"28","article-title":"First human impacts and responses of aquatic systems: A review of palaeolimnological records from around the world","volume":"5","author":"Dubois N.","year":"2017","unstructured":"N. Dubois , First human impacts and responses of aquatic systems: A review of palaeolimnological records from around the world . Anthr. Rev. 5 , 28 \u2013 68 ( 2017 ).","journal-title":"Anthr. Rev."},{"key":"e_1_3_2_7_2","doi-asserted-by":"publisher","DOI":"10.1073\/pnas.1920975117"},{"key":"e_1_3_2_8_2","first-page":"225","article-title":"The interpretation of anthropogenic indicators in pollen diagrams","volume":"23","author":"Behre K.","year":"1981","unstructured":"K. Behre , The interpretation of anthropogenic indicators in pollen diagrams . Pollen Spores 23 , 225 \u2013 245 ( 1981 ).","journal-title":"Pollen Spores"}],"container-title":["Proceedings of the National Academy of Sciences"],"original-title":[],"language":"en","link":[{"URL":"http:\/\/www.pnas.org\/syndication\/doi\/10.1073\/pnas.2120107119","content-type":"unspecified","content-version":"vor","intended-application":"syndication"},{"URL":"https:\/\/pnas.org\/doi\/pdf\/10.1073\/pnas.2120107119","content-type":"unspecified","content-version":"vor","intended-application":"similarity-checking"}],"deposited":{"date-parts":[[2022,4,13]],"date-time":"2022-04-13T12:48:34Z","timestamp":1649854114000},"score":1,"resource":{"primary":{"URL":"https:\/\/pnas.org\/doi\/full\/10.1073\/pnas.2120107119"}},"subtitle":[],"short-title":[],"issued":{"date-parts":[[2022,1,19]]},"references-count":8,"journal-issue":{"issue":"4","published-print":{"date-parts":[[2022,1,25]]}},"alternative-id":["10.1073\/pnas.2120107119"],"URL":"https:\/\/doi.org\/10.1073\/pnas.2120107119","relation":{},"ISSN":["0027-8424","1091-6490"],"issn-type":[{"value":"0027-8424","type":"print"},{"value":"1091-6490","type":"electronic"}],"subject":[],"published":{"date-parts":[[2022,1,19]]},"assertion":[{"value":"2022-01-19","order":2,"name":"published","label":"Published","group":{"name":"publication_history","label":"Publication History"}}],"article-number":"e2120107119"}}