{"status":"ok","message-type":"work","message-version":"1.0.0","message":{"indexed":{"date-parts":[[2026,3,23]],"date-time":"2026-03-23T19:02:55Z","timestamp":1774292575795,"version":"3.50.1"},"reference-count":0,"publisher":"Komitet Redakcyjno - Wydawniczy Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego","issue":"6","license":[{"start":{"date-parts":[[2020,12,31]],"date-time":"2020-12-31T00:00:00Z","timestamp":1609372800000},"content-version":"vor","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/"},{"start":{"date-parts":[[2020,12,31]],"date-time":"2020-12-31T00:00:00Z","timestamp":1609372800000},"content-version":"am","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/"},{"start":{"date-parts":[[2020,12,31]],"date-time":"2020-12-31T00:00:00Z","timestamp":1609372800000},"content-version":"tdm","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/"}],"content-domain":{"domain":[],"crossmark-restriction":false},"short-container-title":["Psychiatr Pol"],"published-print":{"date-parts":[[2020,12,31]]},"abstract":"<jats:p>W artykule przedstawiono aktualny stan wiedzy na temat leczenia litem. Historia terapeutycznego stosowania litu rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1859 roku, a jego wprowadzenie do wsp\u00f3\u0142czesnej psychiatrii mia\u0142o miejsce 90 lat p\u00f3\u017aniej. Od pocz\u0105tku lat 1960-tych lit sta\u0142 si\u0119 prekursorem lek\u00f3w normotymicznych (mood-stabilizing) i obecnie jest lekiem z wyboru dla  zapobiegania nawrotom epizod\u00f3w manii i depresji w chorobach afektywnych.  Zachowuje r\u00f3wnie\u017c istotn\u0105 warto\u015b\u0107 dla leczenia ostrych epizod\u00f3w manii i depresji, a zw\u0142aszcza dla potencjalizacji lek\u00f3w przeciwdepresyjnych w depresji lekoopornej. Om\u00f3wiono czynniki skuteczno\u015bci profilaktycznej litu, w kontek\u015bcie tzw. \u201eexcellent lithium responders\u201d oraz skuteczno\u015bci terapeutycznej litu w epizodach afektywnych.  Spo\u015brod lek\u00f3w normotymicznych lit wykazuje najsilniejsze dzia\u0142anie zapobiegaj\u0105ce zachowaniom samob\u00f3jczym. Wywiera r\u00f3wnie\u017c efekt przeciwwirusowy (g\u0142\u00f3wnie przeciw wirusom opryszczki) i immunomodulacyjny. Ostatnio zgromadzono dowody na neuroprotekcyjne i \u201eprzeciwot\u0119pienne\u201d dzia\u0142anie litu, co spowodowa\u0142o pr\u00f3by jego stosowania w chorobach neurodegeneracyjnych. Biochemiczny mechanizm dzia\u0142ania litu zwi\u0105zany jest g\u0142\u00f3wnie z hamowaniem enzymu syntazy kinazy glikogenu beta-3 oraz wp\u0142ywem na procesy sygnalizacji wewn\u0105trzkom\u00f3rkowej. W artykule podano r\u00f3wnie\u017c wskaz\u00f3wki post\u0119powania w wypadku pojawienia si\u0119 objaw\u00f3w niepo\u017c\u0105danych, zar\u00f3wno w pocz\u0105tkowym oraz p\u00f3\u017anym okresie podawania litu oraz stosowanie leku w ci\u0105\u017cy i okresie oko\u0142oporodowym. Wskazano te\u017c na celowo\u015b\u0107 przezwyci\u0119\u017cania negatywnych nastawie\u0144 zwi\u0105zanych z wprowadzaniem litu do leczenia tak, aby wi\u0119ksza liczba chorych mog\u0142a si\u0119 sta\u0107 beneficjentami jego stosowania. Zar\u00f3wno wprowadzenie litu do wsp\u00f3\u0142czesnej psychiatrii, jak i jego dzia\u0142anie terapeutyczne znalaz\u0142o odzwierciedlenie w dzie\u0142ach literackich i sztuce.<\/jats:p>","DOI":"10.12740\/pp\/128340","type":"journal-article","created":{"date-parts":[[2021,1,30]],"date-time":"2021-01-30T17:29:57Z","timestamp":1612027797000},"page":"1047-1066","source":"Crossref","is-referenced-by-count":14,"title":["Lithium treatment \u2013 the state of the art for 2020"],"prefix":"10.12740","volume":"54","author":[{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0003-0577-0381","authenticated-orcid":false,"given":"Janusz","family":"Rybakowski","sequence":"first","affiliation":[],"role":[{"role":"author","vocabulary":"crossref"}]}],"member":"5036","published-online":{"date-parts":[[2020,12,31]]},"container-title":["Psychiatria Polska"],"original-title":["Leczenie litem \u2013 stan wiedzy na rok 2020"],"link":[{"URL":"https:\/\/www.psychiatriapolska.pl\/pdf-128340-81683","content-type":"application\/pdf","content-version":"vor","intended-application":"text-mining"},{"URL":"https:\/\/www.psychiatriapolska.pl\/pdf-128340-81683","content-type":"unspecified","content-version":"vor","intended-application":"similarity-checking"}],"deposited":{"date-parts":[[2022,10,18]],"date-time":"2022-10-18T06:50:19Z","timestamp":1666075819000},"score":1,"resource":{"primary":{"URL":"https:\/\/www.psychiatriapolska.pl\/Lithium-treatment-the-state-of-the-art-for-2020,128340,0,2.html"}},"subtitle":[],"short-title":[],"issued":{"date-parts":[[2020,12,31]]},"references-count":0,"journal-issue":{"issue":"6","published-print":{"date-parts":[[2020]]}},"alternative-id":["128340"],"URL":"https:\/\/doi.org\/10.12740\/pp\/128340","relation":{},"ISSN":["0033-2674","2391-5854"],"issn-type":[{"value":"0033-2674","type":"print"},{"value":"2391-5854","type":"electronic"}],"subject":[],"published":{"date-parts":[[2020,12,31]]}}}