{"status":"ok","message-type":"work","message-version":"1.0.0","message":{"indexed":{"date-parts":[[2026,5,27]],"date-time":"2026-05-27T10:31:19Z","timestamp":1779877879091,"version":"3.53.1"},"reference-count":0,"publisher":"Komitet Redakcyjno - Wydawniczy Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego","issue":"3","license":[{"start":{"date-parts":[[2021,6,30]],"date-time":"2021-06-30T00:00:00Z","timestamp":1625011200000},"content-version":"vor","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/"},{"start":{"date-parts":[[2021,6,30]],"date-time":"2021-06-30T00:00:00Z","timestamp":1625011200000},"content-version":"am","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/"},{"start":{"date-parts":[[2021,6,30]],"date-time":"2021-06-30T00:00:00Z","timestamp":1625011200000},"content-version":"tdm","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/"}],"content-domain":{"domain":[],"crossmark-restriction":false},"short-container-title":["Psychiatr Pol"],"published-print":{"date-parts":[[2021,6,30]]},"abstract":"<jats:p>Wsp\u00f3\u0142czesna idea kliniczna choroby afektywnej dwubiegunowej (ChAD) zosta\u0142a ukszta\u0142towana jako pok\u0142osie pomys\u0142u Emila Kraepelina nazwanego \u201emanisch-depressives Irresein\u201d sformu\u0142owanego w 1899 roku, z istotnymi modyfikacjami w ci\u0105gu ostatniego p\u00f3\u0142wiecza. Obecny paradygmat etiopatogenetyczny ChAD postuluje pojawienie si\u0119 choroby w wyniku interakcji czynnik\u00f3w genetycznych i epigenetycznych z wp\u0142ywami \u015brodowiskowymi. Najwi\u0119ksze znaczenie dla genetyki molekularnej ChAD mia\u0142a analiza tzw. gen\u00f3w kandyduj\u0105cych oraz badania asocjacji ca\u0142ego genomu (genome-wide association studies \u2013 GWAS). Profil genetyczny ChAD zawiera wiele gen\u00f3w predyspozycji do innych zaburze\u0144 psychicznych. Zaburzenia epigenetyczne stanowi\u0105 mechanizm po\u015brednicz\u0105cy dla wp\u0142ywu czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych we wczesnym okresie \u017cycia. Niekt\u00f3re koncepcje neurobiologiczne ChAD maj\u0105 genez\u0119 farmakologiczn\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 z mechanizm\u00f3w dzia\u0142ania stosowanych lek\u00f3w. Nale\u017c\u0105 do nich teorie: katecholaminowa, zaburze\u0144 transportu kation\u00f3w i purynergiczna. Koncepcje takie, jak zaburzenia neuroplastyczno\u015bci, teoria \u201ezapalna\u201d oraz dysfunkcja osi stresowej, powsta\u0142y jako ekstrapolacja pocz\u0105tkowych hipotez patogenetycznych depresji. Nowe teorie patogenetyczne zwi\u0105zane z ChAD dotycz\u0105 zaburze\u0144 rytm\u00f3w biologicznych oraz dysfunkcji mitochondriow i stresu oksydacyjnego. W ChAD wyst\u0119puj\u0105 nieprawid\u0142owo\u015bci w zakresie czynno\u015bci struktur m\u00f3zgu, zw\u0142aszcza tzw. przedniej sieci limbicznej. Patogenetyczne wp\u0142ywy \u015brodowiskowe w ChAD obejmuj\u0105 czynniki dzia\u0142aj\u0105ce w ci\u0105\u017cy, traum\u0119 wczesnodzieci\u0119c\u0105 i wydarzenia stresowe p\u00f3\u017aniejszego okresu \u017cycia, a tak\u017ce uwarunkowania sezonowe i klimatyczne. Zar\u00f3wno patogeneza, jak i przebieg ChAD ujmowane s\u0105 obecnie w kontek\u015bcie rozwojowym czego wyrazem s\u0105 koncepcje etap\u00f3w przebiegu (stagingu) tej choroby.<\/jats:p>","DOI":"10.12740\/pp\/132961","type":"journal-article","created":{"date-parts":[[2021,8,1]],"date-time":"2021-08-01T16:38:21Z","timestamp":1627835901000},"page":"481-496","source":"Crossref","is-referenced-by-count":19,"title":["Etiopathogenesis of bipolar affective disorder \u2013 the state of the art for 2021"],"prefix":"10.12740","volume":"55","author":[{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0003-0577-0381","authenticated-orcid":false,"given":"Janusz","family":"Rybakowski","sequence":"first","affiliation":[],"role":[{"vocabulary":"crossref","role":"author"}]}],"member":"5036","published-online":{"date-parts":[[2021,6,30]]},"container-title":["Psychiatria Polska"],"original-title":["Etiopatogeneza choroby afektywnej dwubiegunowej \u2013 stan wiedzy na rok 2021"],"link":[{"URL":"https:\/\/www.psychiatriapolska.pl\/pdf-132961-81731","content-type":"application\/pdf","content-version":"vor","intended-application":"text-mining"},{"URL":"https:\/\/www.psychiatriapolska.pl\/pdf-132961-81731","content-type":"unspecified","content-version":"vor","intended-application":"similarity-checking"}],"deposited":{"date-parts":[[2022,10,18]],"date-time":"2022-10-18T06:49:25Z","timestamp":1666075765000},"score":1,"resource":{"primary":{"URL":"https:\/\/www.psychiatriapolska.pl\/Etiopathogenesis-of-bipolar-affective-disorder-the-state-of-the-art-for-2021,132961,0,2.html"}},"subtitle":[],"short-title":[],"issued":{"date-parts":[[2021,6,30]]},"references-count":0,"journal-issue":{"issue":"3","published-print":{"date-parts":[[2021]]}},"alternative-id":["132961"],"URL":"https:\/\/doi.org\/10.12740\/pp\/132961","relation":{},"ISSN":["0033-2674","2391-5854"],"issn-type":[{"value":"0033-2674","type":"print"},{"value":"2391-5854","type":"electronic"}],"subject":[],"published":{"date-parts":[[2021,6,30]]}}}