{"status":"ok","message-type":"work","message-version":"1.0.0","message":{"indexed":{"date-parts":[[2026,8,4]],"date-time":"2026-08-04T23:11:28Z","timestamp":1785885088626,"version":"3.56.0"},"reference-count":0,"publisher":"Komitet Redakcyjno - Wydawniczy Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego","issue":"5","license":[{"start":{"date-parts":[[2023,10,31]],"date-time":"2023-10-31T00:00:00Z","timestamp":1698710400000},"content-version":"vor","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/"},{"start":{"date-parts":[[2023,10,31]],"date-time":"2023-10-31T00:00:00Z","timestamp":1698710400000},"content-version":"am","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/"},{"start":{"date-parts":[[2023,10,31]],"date-time":"2023-10-31T00:00:00Z","timestamp":1698710400000},"content-version":"tdm","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/"}],"content-domain":{"domain":[],"crossmark-restriction":false},"short-container-title":["Psychiatr Pol"],"published-print":{"date-parts":[[2023,10,31]]},"abstract":"<jats:p>Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) zwana r\u00f3wnie\u017c chorob\u0105 maniakalno-depresyjn\u0105 charakteryzuje si\u0119 okresowym wyst\u0119powaniem biegunowo przeciwnych stan\u00f3w nastroju, aktywno\u015bci i motywacji do dzia\u0142ania (manii i depresji) niekiedy o ekstremalnym nasileniu. Wytworzenie takich stan\u00f3w i ich utrzymywanie si\u0119 w procesie ewolucji mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o mo\u017cliwo\u015bci ich adaptacyjnego charakteru umo\u017cliwiaj\u0105cego przystosowanie do niekorzystnej sytuacji zewn\u0119trznej (depresja) oraz mobilizacj\u0119 organizmu w obliczu dost\u0119pno\u015bci zasob\u00f3w (mania). W artykule g\u0142\u00f3wny nacisk jest po\u0142o\u017cony na ewolucyjny aspekt \u201edwubiegunowo\u015bci\u201d oraz stan\u00f3w maniakalnych i hipomaniakalnych. Badania genetyczno-molekularne wskazuj\u0105, \u017ce w przebiegu ewolucji dosz\u0142o do zachowania gen\u00f3w zwi\u0105zanych z predyspozycj\u0105 do ChAD.  W pracy om\u00f3wiono ewolucyjne koncepcje adaptacyjne ChAD, zwi\u0105zane z funkcjonowaniem Homo sapiens w okresie \u015brodkowego i p\u00f3\u017anego plejstocenu, jak r\u00f3wnie\u017c koncepcje \u201emismatch\u201d zwi\u0105zane z nieprzystawalno\u015bci\u0105 czynno\u015bci m\u00f3zgu do wsp\u00f3\u0142czesnych warunk\u00f3w. Przedstawiono ewolucyjne korzy\u015bci stanu manii\/hipomanii, r\u00f3wnie\u017c w kontek\u015bcie ich powi\u0105zania ze stanami depresji, wskazuj\u0105ce na mo\u017cliwo\u015b\u0107 zwi\u0105zku ze zwi\u0119kszeniem sukcesu reprodukcyjnego. Jest on nast\u0119pstwem takich cech stanu maniakalnego\/hipomaniakalnego, jak zwi\u0119kszona aktywno\u015b\u0107 eksploracyjna, psychoruchowa i seksualna oraz \u0142atwe podejmowanie ryzyka. Sukces reprodukcyjny mo\u017ce te\u017c wi\u0105za\u0107 si\u0119 z temperamentem hipertymicznym i cyklotymicznym najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cymi w ChAD, jako \u017ce temperament hipertymiczny cz\u0119sto doprowadza do podwy\u017cszenia statusu spo\u0142ecznego i tendencji do przyw\u00f3dztwa, a temperament cyklotymiczny mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 kreatywno\u015b\u0107. Przytoczone s\u0105 przyk\u0142ady zwi\u0105zku mi\u0119dzy stanem maniakalnym\/hipomaniakalnym a zjawiskiem emigracji oraz wp\u0142ywem na rozw\u00f3j spo\u0142ecze\u0144stwa ameryka\u0144skiego.<\/jats:p>","DOI":"10.12740\/pp\/159424","type":"journal-article","created":{"date-parts":[[2023,12,3]],"date-time":"2023-12-03T14:40:15Z","timestamp":1701614415000},"page":"941-953","source":"Crossref","is-referenced-by-count":2,"title":["Evolutionary aspects of bipolar affective illness"],"prefix":"10.12740","volume":"57","author":[{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0003-0577-0381","authenticated-orcid":false,"given":"Janusz","family":"Rybakowski","sequence":"first","affiliation":[],"role":[{"vocabulary":"crossref","role":"author"}]},{"given":"Filip","family":"Rybakowski","sequence":"additional","affiliation":[],"role":[{"vocabulary":"crossref","role":"author"}]}],"member":"5036","published-online":{"date-parts":[[2023,10,31]]},"container-title":["Psychiatria Polska"],"original-title":["Ewolucyjne aspekty choroby afektywnej dwubiegunowej"],"link":[{"URL":"https:\/\/www.psychiatriapolska.pl\/pdf-159424-97160","content-type":"application\/pdf","content-version":"vor","intended-application":"text-mining"},{"URL":"https:\/\/www.psychiatriapolska.pl\/pdf-159424-97160","content-type":"unspecified","content-version":"vor","intended-application":"similarity-checking"}],"deposited":{"date-parts":[[2023,12,3]],"date-time":"2023-12-03T14:40:20Z","timestamp":1701614420000},"score":1,"resource":{"primary":{"URL":"https:\/\/www.psychiatriapolska.pl\/Evolutionary-aspects-of-bipolar-affective-illness,159424,0,2.html"}},"subtitle":[],"short-title":[],"issued":{"date-parts":[[2023,10,31]]},"references-count":0,"journal-issue":{"issue":"5","published-print":{"date-parts":[[2023]]}},"alternative-id":["159424"],"URL":"https:\/\/doi.org\/10.12740\/pp\/159424","relation":{},"ISSN":["0033-2674","2391-5854"],"issn-type":[{"value":"0033-2674","type":"print"},{"value":"2391-5854","type":"electronic"}],"subject":[],"published":{"date-parts":[[2023,10,31]]}}}