{"status":"ok","message-type":"work","message-version":"1.0.0","message":{"indexed":{"date-parts":[[2025,5,14]],"date-time":"2025-05-14T03:56:42Z","timestamp":1747195002350,"version":"3.40.5"},"reference-count":0,"publisher":"Komitet Redakcyjno - Wydawniczy Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego","issue":"2","license":[{"start":{"date-parts":[[2024,4,30]],"date-time":"2024-04-30T00:00:00Z","timestamp":1714435200000},"content-version":"vor","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/"},{"start":{"date-parts":[[2024,4,30]],"date-time":"2024-04-30T00:00:00Z","timestamp":1714435200000},"content-version":"am","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/"},{"start":{"date-parts":[[2024,4,30]],"date-time":"2024-04-30T00:00:00Z","timestamp":1714435200000},"content-version":"tdm","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/"}],"content-domain":{"domain":[],"crossmark-restriction":false},"short-container-title":["Psychiatr Pol"],"published-print":{"date-parts":[[2024,4,30]]},"abstract":"<jats:p>W bie\u017c\u0105cym roku przypada sze\u015b\u0107dziesi\u0105ta rocznica artyku\u0142u brytyjskiego psychiatry Geoffreya Hartigana, w kt\u00f3rym po raz pierwszy udokumentowano mo\u017cliwo\u015b\u0107 profilaktyki nawrot\u00f3w chor\u00f3b afektywnych za pomoc\u0105 stosowania soli litu. Obecnie przedstawiona zostanie historia profilaktyki nawrot\u00f3w chor\u00f3b afektywnych na \u015bwiecie i w Polsce, dotycz\u0105ca zar\u00f3wno soli litu, jak r\u00f3wnie\u017c innych lek\u00f3w normotymicznych. Dla weryfikacji profilaktycznego dzia\u0142ania litu najwi\u0119ksze zas\u0142ugi w latach 1960-1970 ponie\u015bli badacze du\u0144scy, Mogens Schou i Poul Baastrup.  W naszym kraju pierwsza praca na temat profilaktycznego dzia\u0142ania litu ukaza\u0142a si\u0119 ju\u017c w 1971 roku. W latach 1970-tych badacze francuscy wykazali profilaktyczne dzia\u0142anie amidu kwasu walproinowego, a psychiatrzy japo\u0144scy \u2013 karbamazepiny.  W latach 1980-tych badania nad amidem kwasu walproinowego prowadzono w II Klinice Psychiatrycznej Instytutu Psychiatrii i Neurologii pod przewodnictwem prof. Pu\u017cynskiego. Od po\u0142owy lat 1990-tych mamy do czynienia z II generacj\u0105 lek\u00f3w normotymicznych, obejmuj\u0105c\u0105 niekt\u00f3re atypowe leki przeciwpsychotyczne (klozapina, olanzapina, kwetiapina, aripiprazol, risperidon) oraz lek przeciwpadaczkowy, lamotrigina, co do kt\u00f3rych uzyskano dowody na dzia\u0142anie profilaktyczne w chorobie afektywnej dwubiegunowej. Badania nad stosowaniem litu doprowadzi\u0142y do identyfikacji czynnik\u00f3w klinicznych zwi\u0105zanych ze skuteczno\u015bci\u0105 profilaktycznej oraz efektu antysuicydalnego, przeciwwirusowego i neuroprotekcyjnego tego leku. Z perspektywy 60 lat po artykule Geoffreya Hartigana wydaje si\u0119, \u017ce jego pionierska koncepcja odno\u015bnie mo\u017cliwo\u015bci wp\u0142ywu farmakoterapii na przebieg chor\u00f3b afektywnych zosta\u0142a w pe\u0142ni potwierdzona. Aktualne polskie zalecenia dotycz\u0105ce farmakologicznej profilaktyki chor\u00f3b afektywnych zosta\u0142y przedstawione w \u201eStandardach leczenia niekt\u00f3rych zaburze\u0144 psychicznych\u201d oraz podr\u0119czniku \u201ePsychofarmakologia kliniczna\u201d. Obie te pozycje zosta\u0142y wydane w 2022 roku.<\/jats:p>","DOI":"10.12740\/pp\/169407","type":"journal-article","created":{"date-parts":[[2024,5,27]],"date-time":"2024-05-27T16:27:36Z","timestamp":1716827256000},"page":"223-236","source":"Crossref","is-referenced-by-count":1,"title":["Sixty years of recurrence prevention in mood disorders"],"prefix":"10.12740","volume":"58","author":[{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0003-0577-0381","authenticated-orcid":false,"given":"Janusz","family":"Rybakowski","sequence":"first","affiliation":[],"role":[{"role":"author","vocabulary":"crossref"}]}],"member":"5036","published-online":{"date-parts":[[2024,4,30]]},"container-title":["Psychiatria Polska"],"original-title":["Sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat profilaktyki nawrot\u00f3w chor\u00f3b afektywnych"],"link":[{"URL":"https:\/\/www.psychiatriapolska.pl\/pdf-169407-110726","content-type":"application\/pdf","content-version":"vor","intended-application":"text-mining"},{"URL":"https:\/\/www.psychiatriapolska.pl\/pdf-169407-110726","content-type":"unspecified","content-version":"vor","intended-application":"similarity-checking"}],"deposited":{"date-parts":[[2024,5,27]],"date-time":"2024-05-27T16:27:38Z","timestamp":1716827258000},"score":1,"resource":{"primary":{"URL":"https:\/\/www.psychiatriapolska.pl\/Sixty-years-of-recurrence-prevention-in-mood-disorders,169407,0,2.html"}},"subtitle":[],"short-title":[],"issued":{"date-parts":[[2024,4,30]]},"references-count":0,"journal-issue":{"issue":"2","published-print":{"date-parts":[[2024]]}},"alternative-id":["169407"],"URL":"https:\/\/doi.org\/10.12740\/pp\/169407","relation":{},"ISSN":["0033-2674","2391-5854"],"issn-type":[{"type":"print","value":"0033-2674"},{"type":"electronic","value":"2391-5854"}],"subject":[],"published":{"date-parts":[[2024,4,30]]}}}