{"status":"ok","message-type":"work","message-version":"1.0.0","message":{"indexed":{"date-parts":[[2026,2,11]],"date-time":"2026-02-11T14:13:11Z","timestamp":1770819191010,"version":"3.50.1"},"reference-count":70,"publisher":"Edicions de la Universitat de Barcelona","issue":"15","license":[{"start":{"date-parts":[[2025,12,11]],"date-time":"2025-12-11T00:00:00Z","timestamp":1765411200000},"content-version":"unspecified","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0"}],"content-domain":{"domain":[],"crossmark-restriction":false},"short-container-title":["Ebre38"],"abstract":"<jats:p>Con este art\u00edculo pretendemos dar a conocer a la comunidad investigadora espa\u00f1ola y al p\u00fablico en general un caso particular y poco conocido del \u00e9xodo provocado por el avance de las tropas sublevadas en el inicio del oto\u00f1o de 1936: los campos de refugiados de republicanos espa\u00f1oles en Barrancos (Beja, Portugal) Para ello, desgranamos las l\u00edneas b\u00e1sicas de trabajo desarrolladas en la primera fase del proyecto interdisciplinar HELP, promovido desde el Instituto de Hist\u00f3ria Contempor\u00e2nea de la Universidade NOVA de Lisboa. Los campos de A Herdade da Coitadinha y A Herdade das Russianas se presentan hoy en d\u00eda\u00a0como un triple reto: arqueol\u00f3gico, metodol\u00f3gico y patrimonial. En este contexto, mostraremos c\u00f3mo el trabajo antropol\u00f3gico y la recuperaci\u00f3n de la memoria son la clave para empezar a solventar un aparente vac\u00edo arqueol\u00f3gico. Finalmente, abordamos la problem\u00e1tica de este paisaje ausente como lugar de memoria.<\/jats:p>","DOI":"10.1344\/ebre38.2025.15.52356","type":"journal-article","created":{"date-parts":[[2025,12,22]],"date-time":"2025-12-22T17:27:21Z","timestamp":1766424441000},"page":"7-29","source":"Crossref","is-referenced-by-count":0,"title":["El proyecto HELP: por una arqueolog\u00eda de los campos de refugiados republicanos espa\u00f1oles en Barrancos (Beja, Portugal, 1936)","El projecte HELP: per una arqueologia dels camps de refugiats republicans espanyols a Barrancos (Beja, Portugal, 1936)","The HELP project: for an archaeology of the Spanish Republican refugee camps in Barrancos (Beja, Portugal, 1936)"],"prefix":"10.1344","volume":"15","author":[{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0003-2124-5210","authenticated-orcid":false,"given":"Xurxo","family":"Ay\u00e1n","sequence":"first","affiliation":[]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0001-8236-0234","authenticated-orcid":false,"given":"Maria","family":"Dulce Sim\u00f5es","sequence":"additional","affiliation":[]}],"member":"17854","published-online":{"date-parts":[[2025,12,11]]},"reference":[{"key":"ref0","unstructured":"ALVES, J. F. (1981): O Barroso e a Guerra Civil de Espanha, C\u00e2mara Municipal de Montalegre, Montalegre."},{"key":"ref1","unstructured":"AY\u00c1N VILA, X. M. (2016): \"\u00bfUn mundo en guerra? P\u00fablicos, comunidades y Arqueolog\u00eda del Conflicto\", en M. D\u00cdAZ-ANDREU; A. PASTOR y A. RUIZ (Coords.): Arqueolog\u00eda y comunidad: el valor social del patrimonio arqueol\u00f3gico en el siglo XXI, JAS Editorial, Madrid: 259-276."},{"key":"ref2","unstructured":"AY\u00c1N VILA, X. M. (2023): \"Proudly alone: archaeologists of the contemporary past and the Estado Novo\". Archeologia Postmedievale, 27: 65-76."},{"key":"ref3","unstructured":"AY\u00c1N VILA, X. M. (2024): \"Excavar\u00e9is bajo la \u00fanica bandera de los espa\u00f1oles de bien. Nuevas andanzas y desventuras de un arque\u00f3logo que investiga sobre la Guerra Civil en el Reino de Espa\u00f1a\", en R. MONLLE\u00d3; V. GRAU y A. FORNAS (Coords.): Llocs de mem\u00f2ria de la batalla de Llevant, Hist\u00f2ria i Mem\u00f2ria. Patrimoni, 3, Universitat Jaume I, Castell\u00f2: 35-83."},{"key":"ref4","unstructured":"BARRIGA, P. (1999): Campos de Concentra\u00e7\u00e3o; o Envolvimento Portugu\u00eas na Guerra Civil de Espanha. Cadernos do Museu n.\u00ba 2, C\u00e2mara Municipal de Barrancos, Barrancos."},{"key":"ref5","unstructured":"BETHUNE, N. (2023): La desband\u00e1. El crimen de la carretera de M\u00e1laga y otros escritos, Pepitas de Calabaza, Logro\u00f1o [3\u00aa ed.]."},{"key":"ref6","unstructured":"BRITO, A. B., GONZ\u00c1LEZ-ENRIQUE, C. y AGUILAR FERN\u00c1NDEZ, P. (coords.). (2004): Pol\u00edtica da Mem\u00f3ria. Verdade e Justi\u00e7a na Transi\u00e7\u00e3o para a Democracia. Lisboa, Instituto de Ci\u00eancias Sociais, Lisboa."},{"key":"ref7","doi-asserted-by":"publisher","unstructured":"BUENO AGUADO, M. y AY\u00c1N VILA, X. M. (2025): \"Campo Maior (noviembre, 1944): materialidad, paisaje y memoria de la represi\u00f3n franco-salazarista en la Rep\u00fablica de Andorra\" Ebre 38,15 (15).","DOI":"10.1344\/ebre38.2025.15.52361"},{"key":"ref8","unstructured":"BURGOS MADRO\u00d1ERO, M. (1985): \"Cr\u00f3nicas portuguesas de la Guerra Civil 1936. Los informes consulares de Andaluc\u00eda y Extremadura\". Estudos Regionales, 15\/16: 425-489."},{"key":"ref9","unstructured":"CANDEIAS, M. F. (1998): O Alentejo e a Guerra Civil de Espanha; Vigil\u00e2ncia e Fiscaliza\u00e7\u00e3o das Povoa\u00e7\u00f5es Fronteiri\u00e7as, Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa, Lisboa (Disserta\u00e7\u00e3o de mestrado em Hist\u00f3ria Moderna)."},{"key":"ref10","unstructured":"CASANOVA, J. (coord.). (2004): Morir, matar, sobrevivir. La violencia en la dictadura de Franco, Cr\u00edtica, Barcelona."},{"key":"ref11","unstructured":"CASIMIRO, T.; PACHECO, S. y LE\u00c3O, A. (2024): \"C\u00e1 dentro fomos todos prisioneiros\". Grafitos nas celas do Tarrafal (Cabo Verde). Ponencia invitada en el I Semin\u00e1rio Internacional de Arqueologia e Mem\u00f3ria dos campos de concentra\u00e7\u00e3o (Barrancos, 26-27 de octubre de 2024)."},{"key":"ref12","doi-asserted-by":"publisher","unstructured":"CUNHA, L. (2006): Mem\u00f3ria Social em Campo Maior, D. Quixote, Lisboa. https:\/\/doi.org\/10.4000\/books.etnograficapress.2880","DOI":"10.4000\/books.etnograficapress.2880"},{"key":"ref13","doi-asserted-by":"publisher","unstructured":"DE LE\u00d3N, J. (2013): \"Undocumented Migration, Use-Wear, and the Materiality of Habitual Suffering in the Sonoran Desert.\" Journal of Material Culture, 18(4): 1-32. https:\/\/doi.org\/10.1177\/1359183513496489","DOI":"10.1177\/1359183513496489"},{"key":"ref14","unstructured":"DELGADO, I. (1980): Portugal e a Guerra Civil de Espanha. Mem Martins: Publica\u00e7\u00f5es Europa- Am\u00e9rica."},{"key":"ref15","unstructured":"ESPINOSA MAESTRE, F. (2015): Espa\u00f1a 2001-2015. Lucha de Historias, Lucha de Memorias, Aconcagua Libros, Sevilla."},{"key":"ref16","unstructured":"ESPINOSA MAESTRE, F. (1996): La Guerra Civil en Huelva. Huelva: Diputaci\u00f3n de Huelva."},{"key":"ref17","unstructured":"FALQUINA APARICIO \u00c1.; FERM\u00cdN MAGUIRE P.; GONZ\u00c1LEZ RUIBAL, A., MAR\u00cdN SU\u00c1REZ, C.; QUINTERO MAQUA, A. y ROLLAND CALVO J. (2008): \"Arqueolog\u00eda de los destacamentos penales franquistas en el ferrocarril Madrid-Burgos: El caso de Bustarviejo\". Complutum, 19(2): 175-195."},{"key":"ref18","doi-asserted-by":"publisher","unstructured":"FARIA, F. A. (2017): \"Refugiados em Portugal. Fronteira e vigil\u00e2ncia no tempo da Guerra Civil de Espanha (1936-1939)\". Revista Portuguesa de Hist\u00f3ria, XLVIII: 61-84. https:\/\/doi.org\/10.14195\/0870-4147_48_3","DOI":"10.14195\/0870-4147_48_3"},{"key":"ref19","unstructured":"FARINHA, L. (2023): \"Museu do Aljube Resist\u00eancia e Liberdade"},{"key":"ref20","unstructured":"Combates pela Mem\u00f3ria, pela Hist\u00f3ria e pela Democracia\". Ponencia impartida en el Congresso A Musealiza\u00e7\u00e3o da Resist\u00eancia Pol\u00edtica do S\u00e9culo XX (Peniche, 17-18 de octubre de 2023)."},{"key":"ref21","doi-asserted-by":"publisher","unstructured":"FERRER AB\u00c1RZUZA, A.; GARC\u00cdA-RUBIO RUIZ, A.; MEJ\u00cdAS L\u00d3PEZ, F. y TUR SERRA, C. (2024): \"El penal franquista de Formentera (Illes Balears), 1940-1943. Un estudi hist\u00f2ric i arqueol\u00f2gic en proc\u00e9s\". Ebre 38, 14: 35-70. https:\/\/doi.org\/10.1344\/ebre38.2024.14.48202","DOI":"10.1344\/ebre38.2024.14.48202"},{"key":"ref22","unstructured":"GAITX MOLT\u00d3, Jordi y CORREYERO, Miquel. (2024): Itineraris de la Retirada de 1939. Barcelona: Generalitat de Catalunya. [2\u00ba ed.]."},{"key":"ref23","unstructured":"GARC\u00cdA, G. y MATAS, I. (2005): La M\u00e9moire Retrouv\u00e9e des R\u00e9publicains Espagnols, \u00c9ditions Ouest France, \u00c9crits Soci\u00e9t\u00e9, Rennes."},{"key":"ref24","unstructured":"GARC\u00cdA FUNES, J. C. y MENDIOLA GONZALO, F. (2024): \u00abAntes y despu\u00e9s de las ruinas. Documentos, restos materiales y testimonios en torno al trabajo en cautividad bajo el franquismo\u00bb, en F. CARRI\u00d3N y M. \u00c1. DEL ARCO (Eds.), Desenterrar el pasado. Arqueolog\u00eda e Historia de la guerra civil espa\u00f1ola, Comares, Granada: 155-174."},{"key":"ref25","unstructured":"GODINHO, P. (2011): \u00abO\u00edr o galo cantar d\u00faas veces\u00bb - Identificaci\u00f3ns locais, culturas das marxes e construci\u00f3n de naci\u00f3ns na fronteira entre Portugal e Galicia, Deputaci\u00f3n Provincial de Ourense, Ourense."},{"key":"ref26","unstructured":"GODINHO, P. (2004): \"\u00abMaquisards\u00bb ou \u00abatracadores\u00bb? A prop\u00f3sito das revis\u00f5es da Hist\u00f3ria no caso de Cambedo da Raia, 1946\", em VV.AA. O Cambedo da Raia - Solidariedade galego-portuguesa silenciada, Asociaci\u00f3n Amigos da Rep\u00fablica, Ourense."},{"key":"ref27","unstructured":"GONZ\u00c1LEZ RUIBAL, A. (2011): \"Excavaciones arqueol\u00f3gicas en el campo de concentraci\u00f3n de Castuera (Badajoz). Primeros reultados\", Revista de Estudios Extreme\u00f1os, 67(2): 701-749."},{"key":"ref28","unstructured":"GONZ\u00c1LEZ RUIBAL, A. (2018): Volver a las trincheras. Una Arqueolog\u00eda de la guerra civil espa\u00f1ola, Alianza Editorial, Madrid."},{"key":"ref29","unstructured":"GONZ\u00c1LEZ RUIBAL A. (2019): An Archaeology of the Contemporary Era, Routledge, Abingdon. GONZ\u00c1LEZ RUIBAL, A.; RUIZ CASERO, L. A.; AY\u00c1N VILA, X. M. et al. (2021): Arqueolog\u00eda del Valle de los Ca\u00eddos. Prospecci\u00f3n y excavaci\u00f3n en los espacios de vida de los trabajadores y sus familiares. Serie Memoria Democr\u00e1tica. Fosas y exhumaciones, Gobierno de Espa\u00f1a, Madrid."},{"key":"ref30","unstructured":"HALBWACHS, M. (2004) [1950]: A Mem\u00f3ria Colectiva, Centauro Editora, S\u00e3o Paulo."},{"key":"ref31","doi-asserted-by":"publisher","unstructured":"HAMILAKIS, Y. (2016): \"Archaeologies of Forced and Undocumented Migration\". Journal of Contemporary Archaeology, 3(2): 121-137. https:\/\/doi.org\/10.1558\/jca.32409","DOI":"10.1558\/jca.32409"},{"key":"ref32","unstructured":"IB\u00c1\u00d1EZ TAR\u00cdN, M. (2019): \"\u00c9xodos ideol\u00f3gicos y cruces de fronteras en la pen\u00ednsula Ib\u00e9rica. Jaime Cortes\u00e2o, Jaime Rebelo y outros refugiados pol\u00edticos portugueses y espa\u00f1oles en los a\u00f1os de la II Rep\u00fablica y la Guerra Civil\", en Actas del XIV Congreso de la Asociaci\u00f3n de Historia Contempor\u00e1nea: Del siglo XIX al XXI. Tendencias y debates, Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, Alicante: 1467-1479."},{"key":"ref33","unstructured":"LE GOFF, J. (1989): \"Mem\u00f3ria\", Enciclop\u00e9dia Einaudi, vol.1, Mem\u00f3ria-Hist\u00f3ria, Imprensa Nacional Casa da Moeda, Lisboa: 11-50."},{"key":"ref34","unstructured":"LEGENDRE, J.-P. (2018): \"Vestiges of the Spanish Republican Exodus to France- An Archaeological Study of the Retirada\", en Jan DRIESSEN (Ed.): An Archaeology of Forced Migrations, Presses Universitaires de Louvain, Louvain: 55-73."},{"key":"ref35","unstructured":"LEGENDRE, J.-P. (2018): \"Les vestiges des camps d'internement fran\u00e7ais, de la Retirada espagnole \u00e0 l'apr\u00e9s-guerre (1939-1948)\". Monumental, Semestriel 1: 78-81."},{"key":"ref36","unstructured":"LOFF, M. (2008): O Nosso S\u00e9culo \u00e9 Fascista. O Mundo visto por Salazar e Franco (1936-1945), Campo de Letras, Porto."},{"key":"ref37","unstructured":"LOFF, M.; PIEDADE, F. y Soutelo, L. C. (coords.). (2015): Ditaduras e Revolu\u00e7\u00e3o - democracia e pol\u00edticas da mem\u00f3ria, Almedina, Co\u00edmbra."},{"key":"ref38","unstructured":"LOPES, M. A. A. (2017): Refugiados espanh\u00f3is em Portugal (1936-1938).O caso de Elvas, Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa, Lisboa (Disserta\u00e7\u00e3o de mestrado em Hist\u00f3ria Moderna e Contempor\u00e2nea)."},{"key":"ref39","unstructured":"MARTINS, A. R. (2015): A musealiza\u00e7\u00e3o de heran\u00e7as dif\u00edceis : o caso do Museu do Aljube - Resist\u00eancia e Liberdade, FCSH, Universidade NOVA de Lisboa, Lisboa (Disserta\u00e7\u00e3o de Mestrado)."},{"key":"ref40","unstructured":"MASCARENHAS, J. M. (coord.). (2002): Guerra Civil de Espanha; na Mem\u00f3ria de Barrancos, Biblioteca-Museu Rep\u00fablica e Resist\u00eancia (recolha de Fernando Rodrigues Ferreira em 1994), Lisboa."},{"key":"ref41","unstructured":"McGUIRE, R. H. (2017):\" Muros de acero y cercas de Madera: rematerializando la frontera entre Estados Unidos y M\u00e9xico en ambos Nogales\". ArkeoGazte, 7: 97-121."},{"key":"ref42","doi-asserted-by":"publisher","unstructured":"MEJ\u00cdAS L\u00d3PEZ, F. (2020): \"Arqueolog\u00eda de la represi\u00f3n, entre el silencio y la memoria: las fosas comunes del campo de concentraci\u00f3n de Albatera (San Isidro, Alicante)\". Ebre 38, 10: 69-123. https:\/\/doi.org\/10.1344\/ebre38.2020.10.33674","DOI":"10.1344\/ebre38.2020.10.33674"},{"key":"ref43","unstructured":"MEJ\u00cdAS L\u00d3PEZ, F. (2021): \"Arqueolog\u00eda y materialidad de un lugar de memoria: el campo de concentraci\u00f3n de Albatera\". Nuestra Historia, 12: 300-308."},{"key":"ref44","unstructured":"MONTEIRO, L. (2023): \"Preservac\u00e3o, tratamento e patrimonializa\u00e3o da mem\u00f3ria social das resist\u00eancias antifascistas: contributos para um MRL na cidade do Porto\". Ponencia impartida en el Congreso A Musealiza\u00e7\u00e3o da Resist\u00eancia Pol\u00edtica do S\u00e9culo XX (Peniche, 17-18 de octubre de 2023)."},{"key":"ref45","unstructured":"MU\u00d1OZ ENCINAR, L.; L\u00d3PEZ RODR\u00cdGUEZ, A. y AY\u00c1N VILA, X. M. (2013): De la ocultaci\u00f3n de las fosas a las exhumaciones. La represi\u00f3n franquista en el entorno del Campo de Concentraci\u00f3n de Castuera, Presidencia del Gobierno de Espa\u00f1a, AMECADEC, Madrid."},{"key":"ref46","unstructured":"NEVES, M. (2007): La Matanza de Badajoz, Editora Regional de Extremadura, M\u00e9rida. NORA, P. (1984): Les lieux de m\u00e9moire, 1. La France: conflits et partages, Gallimard, Par\u00eds. OLIVEIRA, C. (1987): Salazar e a Guerra Civil de Espanha, O Jornal, Lisboa."},{"key":"ref47","unstructured":"OLIVEIRA, C. (1986): Guerra Civil de Espanha, Biblioteca Nacional, Lisboa."},{"key":"ref48","unstructured":"OLMERO ALONSO, \u00c1. e IZQUIERDO IZQUIERDO, J. (2000): Espacios, Lugares y Personas de la Guerra civil en la Provincia de Badajoz. DVD. Diputaci\u00f3n de Badajoz."},{"key":"ref49","unstructured":"PENA RODR\u00cdGUEZ, A. (1998): El Gran Aliado de Franco. Portugal y la Guerra Civil Espa\u00f1ola: prensa, radio, cine y propaganda, Edici\u00f3s do Castro, Sada."},{"key":"ref50","unstructured":"PEREIRA, C. H. (2017): Refugiados da Segunda Guerra Mundial nas Caldas da Rainha (1940- 1946), Edi\u00e7\u00f5es Colibri, Lisboa."},{"key":"ref51","unstructured":"PINTO, A. C. (org.). (2013): A sombra das ditaduras: a Europa do Sul em compara\u00e7\u00e3o, ICS, Imprensa de Ci\u00eancias Sociais, Lisboa."},{"key":"ref52","unstructured":"PIRES, J. C. S. U. (1997): A Mem\u00f3ria da Guerra Civil de Espanha no Baixo Alentejo Raiano, Instituto Superior de Ci\u00eancias do Trabalho e da Empresa, Lisboa (Disserta\u00e7\u00e3o de mestrado em Hist\u00f3ria Social Contempor\u00e2nea)."},{"key":"ref53","unstructured":"POLLAK M. (1992): \"Mem\u00f3ria e Identidade social\". Estudos Hist\u00f3ricos, vol. 5, (10): 200-212."},{"key":"ref54","unstructured":"PRESTON, P. (2011): El holocausto espa\u00f1ol: Odio y exterminio en la Guerra Civil y despu\u00e9s, Debate, Barcelona."},{"key":"ref55","unstructured":"RANCI\u00c8RE, J. (2005): A partilha do sens\u00edvel: est\u00e9tica e pol\u00edtica, Editora 34, S\u00e3o Paulo."},{"key":"ref56","unstructured":"REGO, M. (1994): \u00abInvestiga\u00e7\u00f5es arqueol\u00f3gicas no Castelo de Noudar\", en Juan Manuel CAMPOS CARRASCO, Juan Aurelio P\u00c9REZ MAC\u00cdAS y Francisco RUIZ G\u00d3MEZ, Francisco (coords.): Arqueolog\u00eda en el entorno del Bajo Guadiana. Actas del Encuentro Internacional de Arqueolog\u00eda del suroeste, Universidad de Huelva, Huelva: 37-53."},{"key":"ref57","unstructured":"REGO, M. (2003): \"A ocupa\u00e7\u00e3o isl\u00e2mica de Noudar\". Arqueologia medieval, 8: 69-82. ROSAS, F. (1998): Portugal e a Guerra Civil de Espanha, Edi\u00e7\u00f5es Colibri, Lisboa."},{"key":"ref58","unstructured":"RODRIGUEZ GALLARDO, A. (2008): \"Galegos, v\u00edtimas de Salazar\". A Trabe de Ouro, 75: 393-407."},{"key":"ref59","doi-asserted-by":"publisher","unstructured":"RUIZ CASERO, L. A.; GONZ\u00c1LEZ RUIBAL A.; MAR\u00cdN SU\u00c1REZ, C.; GONZ\u00c1LEZ TREJO, A.; BUCCHIONI, M.; RODR\u00cdGUEZ SIM\u00d3N, P.; ALC\u00c1NTARA DIEZ E.; AY\u00c1N VILA X.; MART\u00cdNEZ BARRIO, C.; RONO GUIJARRO, D.; ROBERTO BARTULI, G.; VALENT\u00cdN-GAMAZO PINTADO, L., y GIANNINI, A. (2024): \"Locus amoenus, locus terribilis. El campament de presoners del Prado de la Zarza (Guadalajara), 1938-1939\". Ebre 38, 14: 7-34. https:\/\/doi.org\/10.1344\/ebre38.2024.14.48153","DOI":"10.1344\/ebre38.2024.14.48153"},{"key":"ref60","unstructured":"SEQUEIRA, J. l.; NETO, J. L.; BORGGES, L. y PARREIRA, P. (2024): \"Marcas de opress\u00e3o. Subs\u00eddios para o conhecimento do Campo de Concentra\u00e7\u00e3o do Monte Brasil de Angra do Hero\u00edsmo\". Comunicaci\u00f3n presentada en el 1\u00ba Congresso de Arqueologia Contempor\u00e2nea em Portugal (Lisboa, 11-12 de noviembre de 2024)."},{"key":"ref61","unstructured":"SIM\u00d5ES, D. (2008): Barrancos en la encrucijada de la Guerra Civil Espa\u00f1ola. Memorias y testimonios, 1936, Editora Regional de Extremadura, M\u00e9rida."},{"key":"ref62","unstructured":"SIM\u00d5ES, D. (2013): Frontera y Guerra Civil espa\u00f1ola. Dominaci\u00f3n, resistencia y usos de la memoria, Diputaci\u00f3n Provincial de Badajoz, Badajoz."},{"key":"ref63","unstructured":"TAPADA P\u00c9REZ, M. (1999): Guerra y Posguerra en Encinasola, Edici\u00f3n del Autor, Sevilla."},{"key":"ref64","unstructured":"TEJERIZO C. et al. (2017): \"\u00bfExcepci\u00f3n o normalidad? Apuntes para una arqueolog\u00eda de los centros de internamiento (CIEs)\". ArkeoGazte, 7: 123-148."},{"key":"ref65","unstructured":"TRAVERSO, E. (2012): O passado, modos de usar. Hist\u00f3ria, mem\u00f3ria e pol\u00edtica, Lisboa, Edi\u00e7\u00f5es Unipop."},{"key":"ref66","doi-asserted-by":"publisher","unstructured":"VEL\u00c1ZQUEZ HERN\u00c1NDEZ, A. (2017): \"Fugitivos en tr\u00e1nsito. El exilio republicano espa\u00f1ol a trav\u00e9s de Portugal (1936-1950)\". Hispania, vol. LXXVII, 257: 857-883. https:\/\/doi.org\/10.3989\/hispania.2017.024","DOI":"10.3989\/hispania.2017.024"},{"key":"ref67","unstructured":"VI\u00d1AS, A. y BLANCO, J. A. (2017): La Guerra Civil espa\u00f1ola, una visi\u00f3n bibliogr\u00e1fica, Marcial Pons Historia, Madrid."},{"key":"ref68","unstructured":"YS\u00c0S, P. (2015): \"Mem\u00f3ria e Sil\u00eancio. A esquerda espanhola durante a transi\u00e7\u00e3o\", en M. LOFF; F. PIEDADE y L. CASTRO SOUTELO (Coords.), Ditaduras e Revolu\u00e7\u00e3o - democracia e pol\u00edticas da mem\u00f3ria, Almedina, Co\u00edmbra."},{"key":"ref69","unstructured":"ZUAZUA, N. y ZUZA, C. (2018): \"Objetos con memoria. Abordar el estudio de un campo para prisioneros en el Pirineo navarro desde la Arqueolog\u00eda\". Trabajos de Arqueolog\u00eda Navarra, 30: 299-306."}],"container-title":["Ebre 38"],"original-title":[],"link":[{"URL":"https:\/\/revistes.ub.edu\/index.php\/ebre38\/article\/download\/52356\/45088","content-type":"application\/pdf","content-version":"vor","intended-application":"text-mining"},{"URL":"https:\/\/revistes.ub.edu\/index.php\/ebre38\/article\/download\/52356\/45088","content-type":"unspecified","content-version":"vor","intended-application":"similarity-checking"}],"deposited":{"date-parts":[[2026,2,11]],"date-time":"2026-02-11T13:07:45Z","timestamp":1770815265000},"score":1,"resource":{"primary":{"URL":"https:\/\/revistes.ub.edu\/index.php\/ebre38\/article\/view\/52356"}},"subtitle":[],"short-title":[],"issued":{"date-parts":[[2025,12,11]]},"references-count":70,"journal-issue":{"issue":"15","published-online":{"date-parts":[[2025,12,9]]}},"URL":"https:\/\/doi.org\/10.1344\/ebre38.2025.15.52356","relation":{},"ISSN":["1885-2580"],"issn-type":[{"value":"1885-2580","type":"electronic"}],"subject":[],"published":{"date-parts":[[2025,12,11]]}}}