{"status":"ok","message-type":"work","message-version":"1.0.0","message":{"indexed":{"date-parts":[[2026,9,30]],"date-time":"2026-09-30T11:43:14Z","timestamp":1790768594975,"version":"4.1.0"},"reference-count":52,"publisher":"MDPI AG","issue":"8","license":[{"start":{"date-parts":[[2021,8,3]],"date-time":"2021-08-03T00:00:00Z","timestamp":1627948800000},"content-version":"vor","delay-in-days":0,"URL":"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/"}],"funder":[{"name":"Friedrich-Loeffler-Institute, intramural grant on lyssavirus research","award":["Rie-0375"],"award-info":[{"award-number":["Rie-0375"]}]}],"content-domain":{"domain":[],"crossmark-restriction":false},"short-container-title":["Viruses"],"abstract":"<jats:p>Lyssaviruses are the causative agents for rabies, a zoonotic and fatal disease. Bats are the ancestral reservoir host for lyssaviruses, and at least three different lyssaviruses have been found in bats from Germany. Across Europe, novel lyssaviruses were identified in bats recently and occasional spillover infections in other mammals and human cases highlight their public health relevance. Here, we report the results from an enhanced passive bat rabies surveillance that encompasses samples without human contact that would not be tested under routine conditions. To this end, 1236 bat brain samples obtained between 2018 and 2020 were screened for lyssaviruses via several RT-qPCR assays. European bat lyssavirus type 1 (EBLV-1) was dominant, with 15 positives exclusively found in serotine bats (Eptesicus serotinus) from northern Germany. Additionally, when an archived set of bat samples that had tested negative for rabies by the FAT were screened in the process of assay validation, four samples tested EBLV-1 positive, including two detected in Pipistrellus pipistrellus. Subsequent phylogenetic analysis of 17 full genomes assigned all except one of these viruses to the A1 cluster of the EBLV-1a sub-lineage. Furthermore, we report here another Bokeloh bat lyssavirus (BBLV) infection in a Natterer\u2019s bat (Myotis nattereri) found in Lower Saxony, the tenth reported case of this novel bat lyssavirus.<\/jats:p>","DOI":"10.3390\/v13081538","type":"journal-article","created":{"date-parts":[[2021,8,3]],"date-time":"2021-08-03T23:37:21Z","timestamp":1628033841000},"page":"1538","update-policy":"https:\/\/doi.org\/10.3390\/mdpi_crossmark_policy","source":"Crossref","is-referenced-by-count":17,"title":["Retrospective Enhanced Bat Lyssavirus Surveillance in Germany between 2018\u20132020"],"prefix":"10.3390","volume":"13","author":[{"given":"Antonia","family":"Klein","sequence":"first","affiliation":[{"name":"Friedrich-Loeffler-Institut (FLI), 17493 Greifswald-Insel Riems, Germany"}],"role":[{"vocabulary":"crossref","role":"author"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0001-8511-9067","authenticated-orcid":false,"given":"Sten","family":"Calvelage","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Institute of Diagnostic Virology, Friedrich-Loeffler-Institut (FLI), 17493 Greifswald-Insel Riems, Germany"}],"role":[{"vocabulary":"crossref","role":"author"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-3999-0393","authenticated-orcid":false,"given":"Kore","family":"Schlottau","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Institute of Diagnostic Virology, Friedrich-Loeffler-Institut (FLI), 17493 Greifswald-Insel Riems, Germany"}],"role":[{"vocabulary":"crossref","role":"author"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0001-5358-6445","authenticated-orcid":false,"given":"Bernd","family":"Hoffmann","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Institute of Diagnostic Virology, Friedrich-Loeffler-Institut (FLI), 17493 Greifswald-Insel Riems, Germany"}],"role":[{"vocabulary":"crossref","role":"author"}]},{"given":"Elisa","family":"Eggerbauer","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Institute of Molecular Virology and Cell Biology, Friedrich-Loeffler-Institut (FLI), WHO Collaborating Centre for Rabies Surveillance and Research, OIE Reference Laboratory for Rabies, 17493 Greifswald-Insel Riems, Germany"}],"role":[{"vocabulary":"crossref","role":"author"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-0959-3653","authenticated-orcid":false,"given":"Thomas","family":"M\u00fcller","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Institute of Molecular Virology and Cell Biology, Friedrich-Loeffler-Institut (FLI), WHO Collaborating Centre for Rabies Surveillance and Research, OIE Reference Laboratory for Rabies, 17493 Greifswald-Insel Riems, Germany"}],"role":[{"vocabulary":"crossref","role":"author"}]},{"ORCID":"https:\/\/orcid.org\/0000-0002-1076-398X","authenticated-orcid":false,"given":"Conrad M.","family":"Freuling","sequence":"additional","affiliation":[{"name":"Friedrich-Loeffler-Institut (FLI), 17493 Greifswald-Insel Riems, Germany"}],"role":[{"vocabulary":"crossref","role":"author"}]}],"member":"1968","published-online":{"date-parts":[[2021,8,3]]},"reference":[{"key":"ref_1","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"531","DOI":"10.1128\/CMR.00017-06","article-title":"Bats: Important reservoir hosts of emerging viruses","volume":"19","author":"Calisher","year":"2006","journal-title":"Clin. Microbiol. Rev."},{"key":"ref_2","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"438","DOI":"10.1098\/rsbl.2010.0267","article-title":"Emerging diseases in Chiroptera: Why bats?","volume":"6","author":"Wibbelt","year":"2010","journal-title":"Biol. Lett."},{"key":"ref_3","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"461","DOI":"10.1038\/s41579-020-0394-z","article-title":"Bat-borne virus diversity, spillover and emergence","volume":"18","author":"Letko","year":"2020","journal-title":"Nat. Rev. Microbiol."},{"key":"ref_4","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"111","DOI":"10.1016\/j.jcv.2015.01.014","article-title":"Ebola and Marburg haemorrhagic fever","volume":"64","author":"Rougeron","year":"2015","journal-title":"J. Clin. Virol."},{"key":"ref_5","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"69","DOI":"10.1111\/j.1863-2378.2012.01501.x","article-title":"Henipaviruses: An updated review focusing on the pteropid reservoir and features of transmission","volume":"60","author":"Clayton","year":"2013","journal-title":"Zoonoses Public Health"},{"key":"ref_6","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"676","DOI":"10.1126\/science.1118391","article-title":"Bats are natural reservoirs of SARS-like coronaviruses","volume":"310","author":"Li","year":"2005","journal-title":"Science"},{"key":"ref_7","unstructured":"Fooks, A.R., and Jackson, A.C. (2020). Bat rabies. Rabies-Scientific Basis of the Disease and its Management, Elsevier. [4th ed.]."},{"key":"ref_8","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"2283","DOI":"10.1007\/s00705-018-3814-x","article-title":"Taxonomy of the order Mononegavirales: Update 2018","volume":"163","author":"Amarasinghe","year":"2018","journal-title":"Arch. Virol."},{"key":"ref_9","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"1","DOI":"10.1038\/nrdp.2017.91","article-title":"Rabies","volume":"3","author":"Fooks","year":"2017","journal-title":"Nat. Rev. Dis. Primers"},{"key":"ref_10","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"22","DOI":"10.1111\/zph.12002","article-title":"Bat rabies surveillance in Europe","volume":"60","author":"Schatz","year":"2013","journal-title":"Zoonoses Public Health"},{"key":"ref_11","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"McElhinney, L.M., Marston, D.A., Wise, E.L., Freuling, C.M., Bourhy, H., Zanoni, R., Moldal, T., Kooi, E.A., Neubauer-Juric, A., and Nokireki, T. (2018). Molecular epidemiology and evolution of european bat lyssavirus 2. Int. J. Mol. Sci., 19.","DOI":"10.3390\/ijms19010156"},{"key":"ref_12","first-page":"1519","article-title":"Novel lyssavirus in natterer\u2019s bat, Germany","volume":"17","author":"Freuling","year":"2011","journal-title":"Emerg. Infect. Dis."},{"key":"ref_13","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Nokireki, T., Tammiranta, N., Kokkonen, U.-M., Kantala, T., and Gadd, T. (2018). Tentative novel lyssavirus in a bat in Finland. Transbound. Emerg. Dis., 1\u20134.","DOI":"10.1111\/tbed.12833"},{"key":"ref_14","unstructured":"Rabies Bulletin Europe (2021, June 20). Rabies Information System of the WHO, June 2021. Available online: https:\/\/www.who-rabies-bulletin.org\/site-page\/queries."},{"key":"ref_15","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Schatz, J., Freuling, C.M., Auer, E., Goharriz, H., Harbusch, C., Johnson, N., Kaipf, I., Mettenleiter, T.C., M\u00fchldorfer, K., and M\u00fchle, R.-U. (2014). Enhanced passive bat rabies surveillance in indigenous bat species from Germany-a retrospective study. PLoS Neglect. Trop. Dis., 8.","DOI":"10.1371\/journal.pntd.0002835"},{"key":"ref_16","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Smreczak, M., Or\u0142owska, A., Marzec, A., Tr\u0119bas, P., M\u00fcller, T., Freuling, C.M., and \u017bmudzi\u0144ski, J.F. (2018). Bokeloh bat lyssavirus isolation in a Natterer\u2019s bat, Poland. Zoonoses Public Health, 1\u20135.","DOI":"10.1111\/zph.12519"},{"key":"ref_17","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"199","DOI":"10.1016\/bs.aivir.2017.07.004","article-title":"The recently discovered bokeloh bat lyssavirus: Insights into its genetic heterogeneity and spatial distribution in europe and the population genetics of its primary host","volume":"99","author":"Eggerbauer","year":"2017","journal-title":"Adv. Virus Res."},{"key":"ref_18","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"280","DOI":"10.3201\/eid1502.080637","article-title":"European bat lyssavirus transmission among cats, Europe","volume":"15","author":"Dacheux","year":"2009","journal-title":"Emerg. Infect. Dis."},{"key":"ref_19","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"190","DOI":"10.1016\/j.jcpa.2005.10.005","article-title":"Natural and experimental infection of sheep with European bat lyssavirus type-1 of danish bat origin","volume":"134","author":"Tjornehoj","year":"2006","journal-title":"J. Comp. Pathol."},{"key":"ref_20","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"49","DOI":"10.1111\/j.1439-0450.2003.00725.x","article-title":"Spill-over of European bat lyssavirus type 1 into a stone marten (Martes foina) in Germany","volume":"51","author":"Cox","year":"2004","journal-title":"J. Vet. Med. B Infect. Dis Vet. Public Health"},{"key":"ref_21","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"151","DOI":"10.1016\/j.vetmic.2010.02.001","article-title":"Human rabies due to lyssavirus infection of bat origin","volume":"142","author":"Johnson","year":"2010","journal-title":"Vet. Microbiol."},{"key":"ref_22","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Regnault, B., Evrard, B., Plu, I., Dacheux, L., Troadec, E., Cozette, P., Chr\u00e9tien, D., Duchesne, M., Jean-Michel, V., and Jamet, A. (2021). First case of lethal encephalitis in Western Europe due to European bat lyssavirus type 1. Clin. Infect. Dis.","DOI":"10.1093\/cid\/ciab443"},{"key":"ref_23","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"281","DOI":"10.1002\/jmv.10481","article-title":"Case report: Isolation of a European bat lyssavirus type 2a from a fatal human case of rabies encephalitis","volume":"71","author":"Fooks","year":"2003","journal-title":"J. Med. Virol."},{"key":"ref_24","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"378","DOI":"10.1016\/S0140-6736(86)92336-6","article-title":"Human rabies of bat origin in europe","volume":"327","author":"Lumio","year":"1986","journal-title":"Lancet"},{"key":"ref_25","unstructured":"Dietz, C., and von Helversen, O. (2019, February 15). Identification Key to the Bats of Europe-Electronical Publication, Version 1.0, 2004. Available online: www.uni-tuebingen.de\/tierphys\/Kontakt\/mitarbeiter_seiten\/dietz.htm."},{"key":"ref_26","unstructured":"Schober, W., and Grimmberger, E. (1998). Die Flederm\u00e4use Europas\u2013Kennen, Bestimmen, Sch\u00fctzen, Franckh-Kosmos Verlags-GmbH. [2nd ed.]."},{"key":"ref_27","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"23","DOI":"10.1016\/j.jviromet.2014.03.014","article-title":"Molecular double-check strategy for the identification and characterization of European Lyssaviruses","volume":"203","author":"Fischer","year":"2014","journal-title":"J. Virol. Methods"},{"key":"ref_28","unstructured":"Rupprecht, C., Fooks, A., and Abela-Ridder, B. (2018). Virus isolation in cell culture: The rabies tissue culture infection test (RTCIT). Laboratory Techniques in Rabies, World Health Organization. [5th ed.]."},{"key":"ref_29","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"13108","DOI":"10.1038\/s41598-018-31496-1","article-title":"A Versatile sample processing workflow for metagenomic pathogen detection","volume":"8","author":"Wylezich","year":"2018","journal-title":"Sci. Rep."},{"key":"ref_30","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"587","DOI":"10.1038\/nmeth.4285","article-title":"ModelFinder: Fast model selection for accurate phylogenetic estimates","volume":"14","author":"Kalyaanamoorthy","year":"2017","journal-title":"Nat. Methods"},{"key":"ref_31","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"3202","DOI":"10.1093\/gbe\/evx236","article-title":"Host genetic variation does not determine spatio-temporal patterns of european bat 1 lyssavirus","volume":"9","author":"Troupin","year":"2017","journal-title":"Genome Biol. Evol."},{"key":"ref_32","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"2762","DOI":"10.1128\/jcm.35.11.2762-2766.1997","article-title":"Heminested PCR assay for detection of six genotypes of rabies and rabies-related viruses","volume":"35","author":"Heaton","year":"1997","journal-title":"J. Clin. Microbiol."},{"key":"ref_33","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"273","DOI":"10.1007\/s00705-006-0853-5","article-title":"Epidemiology of bat rabies in Germany","volume":"152","author":"Johnson","year":"2007","journal-title":"Arch. Virol."},{"key":"ref_34","unstructured":"(2006, January 4\u20136). Resolution 5.2-Bats and Rabies in Europe. Proceedings of the 5th Session of the Meeting of Parties, Ljubljana, Slovenia."},{"key":"ref_35","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"1854","DOI":"10.3201\/eid1112.041200","article-title":"European bat lyssaviruses, The Netherlands","volume":"11","author":"Verstraten","year":"2005","journal-title":"Emerg. Infect. Dis."},{"key":"ref_36","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"439","DOI":"10.1136\/vr.159.14.439","article-title":"Passive surveillance (1987 to 2004) of United Kingdom bats for European bat lyssaviruses","volume":"159","author":"Harris","year":"2006","journal-title":"Vet. Rec."},{"key":"ref_37","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"1655","DOI":"10.1007\/s00705-010-0750-9","article-title":"Surveillance for European bat lyssavirus in Swiss bats","volume":"155","author":"Megali","year":"2010","journal-title":"Arch. Virol."},{"key":"ref_38","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"3056","DOI":"10.3201\/eid2612.203592","article-title":"Lyssaviruses in Insectivorous Bats, South Africa, 2003\u20132018","volume":"26","author":"Coertse","year":"2020","journal-title":"Emerg. Infect. Dis."},{"key":"ref_39","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"1647","DOI":"10.1099\/vir.0.065953-0","article-title":"Comparative studies on genetic, antigenic and pathogenic characteristics of Bokeloh bat lyssavirus","volume":"95","author":"Nolden","year":"2014","journal-title":"J. Gen. Virol."},{"key":"ref_40","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Banyard, A.C., Selden, D., Wu, G., Thorne, L., Jennings, D., Marston, D., Finke, S., Freuling, C.M., M\u00fcller, T., and Echevarria, J.E. (2018). Isolation, antigenicity and immunogenicity of Lleida bat lyssavirus. J. Gen. Virol.","DOI":"10.1099\/jgv.0.001068"},{"key":"ref_41","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Shipley, R., Wright, E., Lean, F.Z.X., Selden, D., Horton, D.L., Fooks, A.R., and Banyard, A.C. (2021). Assessing rabies vaccine protection against a novel lyssavirus, Kotalahti Bat Lyssavirus. Viruses, 13.","DOI":"10.3390\/v13050947"},{"key":"ref_42","unstructured":"Office International des Epizooties (2018). Chapter 2.1.17, Rabies (Infection with Rabies virus and other Lyssaviruses). OIE Manual of Diagnostic Tests and Vaccines for Terrestrial Animals, World Organization for Animal Health. Available online: http:\/\/www.oie.int\/fileadmin\/Home\/eng\/Health_standards\/tahm\/2.01.17_RABIES.pdf."},{"key":"ref_43","unstructured":"Meslin, F.X., Kaplan, M.M., and Koprowski, H. (1996). Simple technique for the collection and shipment of brain specimens for rabies diagnosis. Laboratory Techniques in Rabies, World Health Organization. [4th ed.]."},{"key":"ref_44","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"110","DOI":"10.1016\/j.jviromet.2014.06.024","article-title":"Effects of carcase decomposition on rabies virus infectivity and detection","volume":"207C","author":"McElhinney","year":"2014","journal-title":"J. Virol. Methods"},{"key":"ref_45","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"35","DOI":"10.1111\/zph.12003","article-title":"Molecular epidemiology of bat lyssaviruses in europe","volume":"60","author":"McElhinney","year":"2013","journal-title":"Zoonoses Public Health"},{"key":"ref_46","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"3678","DOI":"10.1128\/JCM.39.10.3678-3683.2001","article-title":"Screening of active lyssavirus infection in wild bat populations by viral RNA detection on oropharyngeal swabs","volume":"39","author":"Echevarria","year":"2001","journal-title":"J. Clin. Microbiol."},{"key":"ref_47","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Schatz, J., Ohlendorf, B., Busse, P., Pelz, G., Dolch, D., Teubner, J., Encarnacao, J.A., Muhle, R.U., Fischer, M., and Hoffmann, B. (2013). Twenty years of active bat rabies surveillance in Germany: A detailed analysis and future perspectives. Epidemiol. Infect., 1\u201312.","DOI":"10.1017\/S0950268813002185"},{"key":"ref_48","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Calvelage, S., Freuling, C.M., Fooks, A.R., H\u00f6per, D., Marston, D.A., McElhinney, L., Rasmussen, T.B., Finke, S., Beer, M., and M\u00fcller, T. (2021). Full-Genome Sequences and Phylogenetic Analysis of Archived Danish European Bat Lyssavirus 1 (EBLV-1) Emphasize a Higher Genetic Resolution and Spatial Segregation for Sublineage 1a. Viruses, 13.","DOI":"10.3390\/v13040634"},{"key":"ref_49","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"193","DOI":"10.1016\/j.biocon.2006.04.006","article-title":"European bat lyssaviruses: Distribution, prevalence and implications for conservation","volume":"131","author":"Harris","year":"2006","journal-title":"Biol. Conserv."},{"key":"ref_50","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"10487","DOI":"10.1128\/JVI.79.16.10487-10497.2005","article-title":"Phylogeography, population dynamics, and molecular evoluation of European Bat Lyssaviruses","volume":"79","author":"Davis","year":"2005","journal-title":"J. Virol."},{"key":"ref_51","doi-asserted-by":"crossref","first-page":"201","DOI":"10.1016\/j.virusres.2013.07.021","article-title":"Molecular diagnostics for the detection of Bokeloh bat lyssavirus in a bat from Bavaria, Germany","volume":"177","author":"Freuling","year":"2013","journal-title":"Virus Res."},{"key":"ref_52","doi-asserted-by":"crossref","unstructured":"Picard-Meyer, E., Robardet, E., Arthur, L., Larcher, G., Harbusch, C., Servat, A., and Cliquet, F. (2014). Bat rabies in France: A 24-year retrospective epidemiological study. PLoS ONE, 9.","DOI":"10.1371\/journal.pone.0098622"}],"container-title":["Viruses"],"original-title":[],"language":"en","link":[{"URL":"https:\/\/www.mdpi.com\/1999-4915\/13\/8\/1538\/pdf","content-type":"unspecified","content-version":"vor","intended-application":"similarity-checking"}],"deposited":{"date-parts":[[2025,10,11]],"date-time":"2025-10-11T06:39:53Z","timestamp":1760164793000},"score":1,"resource":{"primary":{"URL":"https:\/\/www.mdpi.com\/1999-4915\/13\/8\/1538"}},"subtitle":[],"short-title":[],"issued":{"date-parts":[[2021,8,3]]},"references-count":52,"journal-issue":{"issue":"8","published-online":{"date-parts":[[2021,8]]}},"alternative-id":["v13081538"],"URL":"https:\/\/doi.org\/10.3390\/v13081538","relation":{},"ISSN":["1999-4915"],"issn-type":[{"value":"1999-4915","type":"electronic"}],"subject":[],"published":{"date-parts":[[2021,8,3]]}}}